Hakediş Sözlüğü: İnşaat ve Hakediş Terimleri (A-Z) [2026]

Hakediş dünyasının kendine has bir dili vardır: ataşman, pürsantaj, ihtirazi kayıt, mukayeseli keşif… Bu terimleri bilmeyen biri için en basit hakediş raporu bile şifreli görünür. Aşağıdaki sözlük, sahada ve mevzuatta en çok karşınıza çıkan kavramları alfabetik sırayla, gündelik dile çevirerek açıklar. Tanımı tek başına yeterli olmayan terimlerde, konunun ayrıntılı rehberine bağlantı verdik.

Nasıl kullanılır? Tarayıcıda Ctrl/Cmd + F ile aradığınız terimi anında bulabilirsiniz. Bu sayfayı yer imlerinize ekleyip bir hakediş hazırlarken yanınızda tutmanız işinizi kolaylaştırır.

A

Ara hakediş: İş süresince belirli aralıklarla (genellikle aylık) düzenlenen, o döneme kadar yapılan imalatın bedelini ödeyen geçici hakediştir. İşin tamamı bittiğinde düzenlenen kesin hakediş ile son hesap yapılır.

Ataşman: Yapılan imalatın ölçülerini (en, boy, derinlik, adet) krokisiyle birlikte gösteren, metrajın dayanağını oluşturan belgedir. Hakedişin "kanıt dosyası" sayılır. Ayrıntı: Ataşman Nedir, Nasıl Hazırlanır?

Avans: Yüklenicinin işe başlayabilmesi için sözleşme bedeli üzerinden peşin ödenen tutardır. Sonraki hakedişlerden kademeli olarak kesilerek geri alınır (avans mahsubu). Ayrıntı: Avans ve Avans Mahsubu Rehberi

Aşırı düşük teklif: İhalede, yaklaşık maliyete göre olağan dışı düşük verilen ve idarece açıklama istenen tekliftir. Yüklenici teklifinin gerçekçi olduğunu yazılı savunmayla kanıtlamak zorundadır. Ayrıntı: Aşırı Düşük Teklif Sorgulaması ve Savunma

B

Birim fiyat: Bir iş kaleminin tek biriminin (1 m³ beton, 1 ton demir gibi) bedelidir. Hakedişte tutar, miktar × birim fiyat ile bulunur.

Birim fiyat analizi: Bir birim fiyatın içindeki malzeme, işçilik, makine ve kâr-genel gider kalemlerinin tek tek hesaplanmasıdır. Yeni birim fiyat tespitinin temelidir. Ayrıntı: Birim Fiyat Analizi Rehberi

Birim fiyatlı sözleşme: Bedelin, gerçekleşen iş miktarı ile teklif birim fiyatların çarpımına göre belirlendiği sözleşme türüdür. Götürü bedelin aksine miktar değişince bedel de değişir. Karşılaştırma: Sözleşme Türleri Karşılaştırması

D

Damga vergisi: Hakediş ödemelerinden kesilen yasal vergidir. Yapım işi hakedişlerinde oran binde 9,48'dir ve matrah KDV hariç tutardır. En sık hata, damgayı KDV dahil tutardan hesaplamaktır. Ayrıntı: Hakediş Kesintileri Rehberi 2026

Doğrudan temin: İhale yapmadan, belirli parasal sınırın altındaki ihtiyaçların doğrudan piyasadan karşılandığı satın alma usulüdür (4734 sayılı Kanun md. 22).

F

Fesih: Sözleşmenin süresinden önce sona erdirilmesidir; idare ya da yüklenici kaynaklı olabilir. Fesih sonrası tasfiye hakedişi ile hesaplar kapatılır. Ayrıntı: Sözleşme Feshi ve Tasfiye

Fiyat farkı: Sözleşme süresince malzeme, işçilik ve akaryakıt fiyatlarındaki değişimi hakedişe yansıtan ek ödeme (veya kesinti) mekanizmasıdır; endeks ve katsayılarla hesaplanır. Ayrıntı: Fiyat Farkı Hesaplama Rehberi

G

Geçici kabul: İşin sözleşmeye uygun bitirildiğinin idare tarafından tutanakla onaylanmasıdır; teminat ve kesintilerin çözülmesinde dönüm noktasıdır. Ayrıntı: Geçici ve Kesin Kabul Rehberi

Geçici teminat: İhaleye katılırken, teklifin ciddiyetini garanti etmek için verilen teminattır. Sözleşme imzalanınca iade edilir, yerini kesin teminat alır.

Gecikme cezası: İşin sözleşmedeki süre içinde bitirilememesi halinde, geciken her gün için sözleşme bedeli üzerinden kesilen cezadır. Ayrıntı: Gecikme Cezası Hesaplama

Götürü bedel: İşin tamamının tek ve sabit bir bedel karşılığında yapıldığı sözleşme türüdür (anahtar teslimi götürü bedel). Hakediş, ilerlemenin pürsantaj oranıyla hesaplanır. Örnek: Götürü Bedel Hakediş Örneği

H

Hakediş: Yüklenicinin belirli bir dönemde yaptığı işin parasal karşılığını gösteren ve ödemeye esas olan resmi belgedir. "Hak edilen" tutarın hesaplanmasıdır. Temel rehber: Hakediş Nedir? Kapsamlı Rehber

Hakediş icmali: Hakedişin özet sayfasıdır; toplam imalat tutarı, KDV, kesintiler ve net ödenecek tutarı tek tabloda toplar.

Hakediş raporu: İmalat tablosu, metraj, ataşman ve icmalden oluşan belge bütünüdür. Doğru okumak, hatalı kesinti ve eksik ödemeyi yakalamanın yoludur. Ayrıntı: Hakediş Raporu Nasıl Okunur?

İ

İhtirazi kayıt: Yüklenicinin, hakedişe itirazını saklı tutarak imzalamasıdır. "İmzaladım ama şu kalemlere itirazım var" demektir; sonradan hak aramanın önünü açar. Ayrıntı: Hakediş İtirazı Nasıl Yapılır?

İmalat (iş kalemi): Hakedişe konu olan, ölçülebilir her bir yapım işidir (kazı, beton, sıva gibi). Her imalatın bir pozu ve birim fiyatı vardır.

İş artışı / iş eksilişi: Sözleşme kapsamındaki işin, mevzuat sınırları içinde (genelde %20'ye kadar) artırılması veya azaltılmasıdır. Ayrıntı: İş Artışı ve İş Eksilişi Rehberi

İş deneyim belgesi: Yüklenicinin daha önce tamamladığı işleri kanıtlayan, ihaleye katılım yeterliğinde kullanılan belgedir. Ayrıntı: İş Deneyim Belgesi Rehberi

İş programı: İşin hangi kalemin ne zaman yapılacağını gösteren zaman çizelgesidir; hakediş gerçekleşmeleri bu programla kıyaslanır. Ayrıntı: İş Programı ve Hakediş İlişkisi

K

KDV tevkifatı: KDV'nin bir kısmının yüklenici yerine idare tarafından doğrudan vergi dairesine ödenmesidir. Yapım işlerinde oran 4/10'dur. Ayrıntı: KDV Tevkifatı: Yapım İşlerinde Uygulama

Kesin hakediş: İşin tamamlanmasının ardından, tüm imalatın kesin metrajıyla düzenlenen son hesaptır; ara hakedişlerdeki tahmini değerleri kesinleştirir. Ayrıntı: Kesin Hakediş Rehberi

Kesin kabul: Geçici kabulden sonraki garanti süresi sonunda, işte kusur kalmadığının onaylanmasıdır; kesin teminatın iadesinin önünü açar.

Kesin teminat: Sözleşmenin imzalanmasıyla, işin sözleşmeye uygun tamamlanacağını garanti eden teminattır (genelde sözleşme bedelinin %6'sı). Ayrıntı: Teminat Mektubu Rehberi

Kümülatif (toplam) tutar: İşin başından o hakedişe kadar yapılan toplam imalat tutarıdır. Dönem tutarı, kümülatiften bir önceki hakediş düşülerek bulunur.

M

Mahsup: Bir alacaktan başka bir borcun (avans, ceza, eksik iş bedeli gibi) düşülmesi işlemidir.

Metraj: İmalat miktarlarının proje ve ölçülere göre hesaplanmasıdır; hakediş tutarının çıkış noktasıdır. Ayrıntı: Metraj Hesaplama Rehberi

Mukayeseli keşif: Sözleşmedeki ilk keşif (öngörülen iş) ile gerçekleşen işin kalem kalem karşılaştırıldığı tablodur; iş artışı/eksilişini ve yeni pozları görünür kılar.

P

Poz (poz numarası): Her iş kalemine resmi birim fiyat cetvellerinde verilen standart numaradır (ör. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı pozları). İmalatı tek bir tanımla eşleştirir.

Pürsantaj: Her iş kaleminin toplam işe oranını (%) gösteren değerdir. Özellikle götürü bedelli işlerde ilerleme yüzdesini ve hakedişi hesaplamada kullanılır. Ayrıntı: Pürsantaj Nedir?

R

Revize / yeni birim fiyat: Sözleşmede bulunmayan ya da değişen bir imalat için, analiz yöntemiyle yeniden tespit edilen birim fiyattır. Ayrıntı: Yeni ve Revize Birim Fiyat Tespiti

S

SGK ilişiksizlik belgesi: İşle ilgili tüm sigorta prim borçlarının ödendiğini gösteren, kesin hakediş ve teminat iadesi için gereken belgedir. Ayrıntı: SGK İlişiksizlik Belgesi Nedir?

Stopaj (gelir/kurumlar vergisi kesintisi): Yıllara sari (birden fazla takvim yılına yayılan) inşaat işlerinde hakedişten kesilen %5 oranındaki gelir/kurumlar vergisi kesintisidir. Yıllara sari olmayan işlerde uygulanmaz.

Sözleşme bedeli: İhale sonucu üzerinde anlaşılan ve sözleşmede yazan toplam iş bedelidir; teminat, ceza ve iş artışı oranları bu bedel üzerinden hesaplanır.

Süre uzatımı: Yüklenici kusuru dışındaki nedenlerle (mücbir sebep, idarenin gecikmesi, ek iş gibi) işin süresine eklenen ek zamandır. Ayrıntı: Süre Uzatımı Rehberi

Ş

Şantiye defteri: Şantiyedeki günlük olayların, hava durumunun ve yapılan işlerin kaydedildiği resmi defterdir; anlaşmazlıklarda delil değeri taşır. Ayrıntı: Şantiye Defterleri Rehberi

Şartname: İşin nasıl yapılacağını belirleyen belgedir. Genel şartname (her işte ortak kurallar), teknik şartname (imalat standartları) ve özel/idari şartname (o işe özel koşullar) olarak ayrılır.

T

Tahakkuk: Ödenecek tutarın resmen hesaplanıp kayda alınması; ödeme emrinin önündeki muhasebe adımıdır.

Taşeron (alt yüklenici): İşin bir bölümünü asıl yükleniciden devralarak yapan firmadır. Alt yüklenici hakedişinin kendine has kuralları vardır. Ayrıntı: Alt Yüklenici Hakedişi

Teklif birim fiyat: Yüklenicinin ihalede her iş kalemi için verdiği fiyattır; birim fiyatlı sözleşmelerde hakediş bu fiyatlarla hesaplanır. Örnek: Teklif Birim Fiyat Hakediş Örneği

Teminat mektubu: Bankanın, yüklenici adına idareye verdiği ödeme garantisidir; nakit teminat yerine yaygın olarak kullanılır. Ayrıntı: Teminat Mektubu Rehberi

Y

Yaklaşık maliyet: İhaleden önce idarenin, işin tahmini bedelini birim fiyatlar üzerinden hesaplamasıdır; aşırı düşük sınırı ve ihale eşiği bununla belirlenir. Ayrıntı: Yaklaşık Maliyet Hesaplama

Yeşil defter: İmalat metrajlarının ve hesaplarının yürütüldüğü, hakediş ekinde idareye sunulan ölçü defteridir. Ayrıntı: Yeşil Defter Rehberi

YİGŞ (Yapım İşleri Genel Şartnamesi): Kamu yapım işlerinin hakediş, kabul, kesinti ve uygulama kurallarını belirleyen temel şartnamedir. Ayrıntı: Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ)

Yıllara sari inşaat işi: Başladığı yıl içinde bitmeyip ertesi yıla (veya yıllara) sarkan inşaat-onarım işidir; bu işlerde %5 stopaj kesintisi uygulanır.

Yüklenici: İhaleyi kazanıp sözleşmeyi imzalayan ve işi yapmayı üstlenen taraftır (müteahhit). Karşı taraf "idare"dir.

Kanunlar

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu: Kamu alımlarının nasıl ihale edileceğini düzenleyen temel kanundur (ihale usulleri, yaklaşık maliyet, yeterlik). Ayrıntı: 4734 Kamu İhale Kanunu Rehberi

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu: İhale sonrası sözleşmenin uygulanmasını düzenler (fiyat farkı, iş artışı, fesih, ceza). Hakedişin hukuki çerçevesinin büyük kısmı buradadır. Ayrıntı: 4735 Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu

İlgili Rehberler

• Hakediş Nedir? Kapsamlı Rehber — Sıfırdan başlayanlar için temel.
• Hakediş Kesintileri Rehberi 2026 — Tüm kesinti oranları tek yerde.
• Hakediş Raporu Nasıl Okunur? — Belgeyi satır satır çözmek.
• Excel'de Hakediş Nasıl Hesaplanır? — Formüllerle adım adım.
• Hakediş Hazırlarken En Sık Yapılan Hatalar — Kontrol listesi.