Pursantaj Nedir? Hesaplama Yöntemi ve Hakediş İlişkisi [2026]
Pursantaj nedir, nasıl hesaplanır? Pursantaj tablosu, ATGB hakediş hesaplaması, örnek pursantaj cetveli ve KİK kararları. Yapım işleri için kapsamlı rehber.
Pursantaj, anahtar teslimi götürü bedel (ATGB) yapım işlerinde her bir iş kaleminin veya iş grubunun toplam sözleşme bedeli içindeki ağırlık oranını yüzde (%) olarak ifade eden değerdir. Pursantaj oranları, yükleniciye yapılacak hakediş ödemelerinin temelini oluşturur ve ihale dokümanının ayrılmaz bir parçasıdır.
Daha yalın bir ifadeyle: Pursantaj, "bu iş kalemini bitirdiğinde toplam sözleşme bedelinin yüzde kaçını hak edeceksin" sorusunun cevabıdır.
Pursantaj Ne Demek? Tanım ve Hukuki Çerçeve
"Pursantaj" kelimesi Fransızca pourcentage (yüzde) kelimesinden gelir. Türk inşaat sektöründe ise teknik bir terim olarak kullanılır ve bir yapım işindeki iş kalemlerinin toplam maliyet içindeki yüzdelik payını ifade eder.
Hukuki dayanak: Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, anahtar teslimi götürü bedel işlerde pursantaj listesinin (cetvelinin) ihale dokümanı kapsamında isteklilere verilmesini düzenler. Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) ise hakediş hesaplamalarında pursantaj oranlarının nasıl kullanılacağını belirler.
Kamu İhale Kurumu (KİK) kararlarına göre pursantaj cetveli, ihale dokümanında yer alması gereken belgelerdendir. Pursantaj cetvelinin verilmemesi, istekliler arasında ödeme koşulları konusunda belirsizlik yaratır ve ihale sürecini olumsuz etkiler.
Pursantaj Tablosu (Cetveli) Nedir?
Pursantaj tablosu, yapının tüm iş kalemlerini ve her kalemin toplam bedel içindeki yüzdelik payını gösteren bir cetveldir. Bu tablo, idarece yaklaşık maliyet hesaplama aşamasında hazırlanır ve ihale dokümanına eklenir.
Tipik bir pursantaj tablosu şu bilgileri içerir:
- İş kalemi veya iş grubu tanımı (kaba yapı, çatı, tesisat, ince işler vb.)
- Her kalemin pursantaj oranı (%)
- Toplam pursantaj (%100)
- Varsa alt kırılımlar (iş grubu içindeki detay kalemler)
Örnek Pursantaj Tablosu: Betonarme Bina İnşaatı
| Sıra | İş Grubu | Pursantaj Oranı (%) |
|---|---|---|
| 1 | Hafriyat ve temel | 8 |
| 2 | Kaba yapı (betonarme karkas) | 28 |
| 3 | Çatı ve çatı kaplama | 6 |
| 4 | Duvar ve sıva işleri | 10 |
| 5 | Mekanik tesisat | 14 |
| 6 | Elektrik tesisat | 9 |
| 7 | İnce yapı işleri (kaplama, boya, doğrama) | 18 |
| 8 | Çevre düzenleme ve peyzaj | 5 |
| 9 | Asansör | 2 |
| Toplam | 100 |
Not: Bu oranlar örnek amaçlıdır. Gerçek pursantaj oranları projenin özelliklerine, mahal listesine ve uygulama projelerine göre değişir. Her ihale için idare tarafından ayrıca hesaplanır.
Pursantaj Nasıl Hesaplanır?
Pursantaj oranları idarece yaklaşık maliyet hesaplama aşamasında belirlenir. Hesaplama mantığı basittir:
Pursantaj Oranı (%) = (İş Kaleminin Yaklaşık Maliyeti / Toplam Yaklaşık Maliyet) × 100
Hesaplama adımları:
- Yaklaşık maliyet hesaplanır: Her iş kaleminin birim fiyat analizi yapılır, metraj miktarları ile çarpılarak toplam maliyet bulunur.
- İş grupları oluşturulur: Benzer nitelikteki iş kalemleri mantıksal gruplara ayrılır (kaba yapı, tesisat, ince işler vb.).
- Oran hesaplanır: Her iş grubunun maliyeti, toplam yaklaşık maliyete bölünerek yüzdelik pursantaj oranı bulunur.
- Kontrol yapılır: Tüm pursantaj oranlarının toplamı %100 olmalıdır.
Örnek Hesaplama
Toplam yaklaşık maliyeti 50.000.000 TL olan bir okul inşaatında kaba yapı işlerinin maliyeti 14.000.000 TL ise:
Kaba Yapı Pursantajı = (14.000.000 / 50.000.000) × 100 = %28
Bu durumda yüklenici, kaba yapı işlerini tamamen bitirdiğinde sözleşme bedelinin %28'ini hak edecektir.
Pursantaj ve Hakediş İlişkisi
Pursantaj oranları, anahtar teslimi götürü bedel hakediş hesaplamalarının temelini oluşturur. Birim fiyatlı hakedişlerde gerçekleşen miktar × birim fiyat formülü kullanılırken, ATGB hakedişlerde pursantaj oranı × gerçekleşme yüzdesi formülü geçerlidir.
ATGB Hakediş Hesaplama Formülü
İş Kalemi Hakediş Tutarı = Sözleşme Bedeli × Pursantaj Oranı × Gerçekleşme Yüzdesi
Gerçekleşme yüzdesi, o iş kaleminin fiziksel olarak ne kadarının tamamlandığını gösterir. Bu oran yeşil defter kayıtları ve saha ölçümleri ile belirlenir.
Örnek: ATGB Hakediş Hesaplaması
Sözleşme bedeli 50.000.000 TL olan bir işte 3. hakediş hesaplanıyor:
| İş Grubu | Pursantaj (%) | Gerçekleşme (%) | Toplam Pursantaj (%) | Tutar (TL) |
|---|---|---|---|---|
| Hafriyat ve temel | 8 | 100 | 8,00 | 4.000.000 |
| Kaba yapı | 28 | 75 | 21,00 | 10.500.000 |
| Çatı | 6 | 0 | 0,00 | 0 |
| Duvar ve sıva | 10 | 30 | 3,00 | 1.500.000 |
| Mekanik tesisat | 14 | 20 | 2,80 | 1.400.000 |
| Elektrik tesisat | 9 | 15 | 1,35 | 675.000 |
| İnce yapı | 18 | 0 | 0,00 | 0 |
| Çevre düzenleme | 5 | 0 | 0,00 | 0 |
| Asansör | 2 | 0 | 0,00 | 0 |
| Toplam | 100 | 36,15 | 18.075.000 |
Hesaplama:
Kümülatif Hakediş Tutarı: 18.075.000 TL
Önceki Hakedişlerde Ödenen: -12.500.000 TL
Bu Dönem Brüt Tutar: 5.575.000 TL
Bu tutara hakediş kesintileri (stopaj, damga vergisi, SGK, geçici kabul kesintisi) ve KDV hesaplamaları uygulanarak net ödeme bulunur.
Pursantaj Oranlarının Belirlenmesinde Dikkat Edilecekler
Pursantaj oranları, yüklenicinin nakit akışını doğrudan etkiler. Yanlış belirlenmiş oranlar hem idare hem yüklenici için sorun yaratır.
İdare Açısından
- Pursantaj oranları, yaklaşık maliyetteki gerçek ağırlıklara dayanmalıdır. Keyfi oran belirlenmemelidir.
- Uygulama projeleri, mahal listesi ve teknik şartname birbiriyle tutarlı olmalıdır.
- Çok düşük sayıda iş grubu tanımlamak hakediş denetimini zorlaştırır; çok fazla kırılım ise gereksiz bürokratik yük getirir.
Yüklenici Açısından
- İhale dokümanındaki pursantaj tablosunu teklif vermeden önce dikkatle inceleyin. Pursantaj oranları, sözleşme imzalandıktan sonra proje değişikliği olmadan değiştirilemez.
- Kaba yapı pursantajı düşük, ince işler pursantajı yüksek tutulmuş projelerde ilk aylarda nakit akışı sıkışabilir.
- Pursantaj oranlarının iş artışı veya iş eksilişi durumunda nasıl etkileneceğini sözleşme şartlarından kontrol edin.
Pursantaj ile İlgili KİK Kararları ve Uygulamalar
Kamu İhale Kurumu'nun pursantajla ilgili bazı temel kararları uygulamaya yön verir:
Pursantaj cetveli zorunludur: ATGB sözleşmelerde pursantaj cetvelinin ihale dokümanında yer alması gerekir. Verilmemesi, tekliflerin sağlıklı oluşturulmasını engeller.
Pursantaj oranı proje değişikliği olmadan değişmez: Sözleşme imzalandıktan sonra idarenin tek taraflı olarak pursantaj oranlarını değiştirmesi mümkün değildir. Oran değişikliği ancak proje değişikliği durumunda söz konusu olabilir.
Pursantaj ödemeye ilişkindir, işin yapılmasına dayanak teşkil etmez: Yüklenicinin hangi imalatları yapacağı uygulama projesi ve mahal listesiyle belirlenir. Pursantaj tablosu yalnızca ödeme oranlarını gösterir. Uygulama projesi ile pursantaj tablosu arasında çelişki olursa uygulama projesine uyulur.
Pursantaj ve Sözleşme Türleri
Pursantaj uygulaması sözleşme türüne göre farklılık gösterir:
| Sözleşme Türü | Pursantaj Kullanımı | Hakediş Hesaplama Yöntemi |
|---|---|---|
| Anahtar Teslimi Götürü Bedel (ATGB) | Zorunlu — ihale dokümanında pursantaj cetveli verilir | Pursantaj oranı × gerçekleşme yüzdesi |
| Teklif Birim Fiyat (TBF) | Kullanılmaz — her iş kaleminin birim fiyatı ve miktarı bellidir | Gerçekleşen miktar × birim fiyat |
| Karma Sözleşme | Sadece götürü bedel kısımlarında kullanılır | Kısma göre ilgili yöntem |
Geçici kabul kesintisi oranı da farklıdır: ATGB sözleşmelerde %3, TBF sözleşmelerde %5 oranında geçici kabul kesintisi uygulanır.
Pursantaj ve İş Programı
Pursantaj oranları, iş programı hazırlanırken de referans alınır. İş programındaki aylık ilerleme hedefleri, pursantaj oranları dikkate alınarak belirlenir. İş programında öngörülen ilerleme ile gerçekleşen pursantaj arasındaki fark, işin geride kalıp kalmadığının göstergesidir.
Örneğin iş programına göre 6. ayda toplam pursantajın %45'e ulaşması gerekiyorken %30'da kalınmışsa, iş geride demektir. Bu durum gecikme cezası veya süre uzatımı değerlendirmelerinde referans alınır.
Sıkça Sorulan Sorular
Pursantaj oranlarını kim belirler?
Pursantaj oranları ihaleyi yapan idarece, yaklaşık maliyet hesaplama aşamasında belirlenir. Yüklenicinin pursantaj oranlarını değiştirme yetkisi yoktur.
Pursantaj tablosu olmadan ATGB hakediş yapılabilir mi?
Hayır. ATGB sözleşmelerde pursantaj cetveli hakediş hesaplamasının temel belgesidir. Pursantaj tablosu olmadan hakediş tutarı hesaplanamaz.
Pursantaj oranları sözleşme süresince değişebilir mi?
Proje değişikliği olmadan pursantaj oranları değiştirilemez. Proje revizyonu yapılırsa, revize projeye uygun yeni pursantaj oranları belirlenebilir.
Pursantaj tablosunda iş grubu ile iş kalemi arasındaki fark nedir?
İş grubu, birden fazla iş kalemini kapsayan üst başlıktır (örn. "mekanik tesisat"). İş kalemi ise spesifik bir imalattır (örn. "ø110 PVC pis su borusu döşenmesi"). Pursantaj tablosu genellikle iş grubu düzeyinde hazırlanır, ancak idare gerekli görürse iş kalemi düzeyinde de detaylandırabilir.
Pursantaj ile imalat yüzdesi aynı şey midir?
Hayır. Pursantaj, iş kaleminin toplam bedel içindeki ağırlık oranıdır (sabit). İmalat yüzdesi (gerçekleşme oranı) ise o iş kaleminin fiziksel olarak ne kadarının tamamlandığını gösterir (değişken). Hakediş tutarı, bu iki değerin çarpımıyla bulunur.
Fiyat farkı hesaplamasında pursantaj kullanılır mı?
Evet. ATGB sözleşmelerde fiyat farkı hesaplamasında ilgili dönemdeki pursantaj gerçekleşmeleri (An değeri) dikkate alınır.
Hakediş hesaplamalarınızı otomatikleştirin
hakedis.work ile pursantaj oranlarına dayalı ATGB hakediş hesaplamalarını kolayca yapın. Kayıt gerektirmez, tamamen ücretsiz.
Hemen Hesapla