Fiyat Farkı Hesaplama: Formül, Endeks ve Örnek
Yapım işlerinde fiyat farkı hesaplama rehberi. F = An × B × (Pn - 1) formülü, TÜİK endeksleri ve adım adım örnek hesaplama.
Fiyat farkı, kamu yapım işlerinde sözleşme süresi boyunca girdi fiyatlarında meydana gelen değişimlerin yükleniciye yansıtılması amacıyla hesaplanan tutardır. Enflasyonist ortamlarda yüklenicinin maliyet artışlarını karşılamasını sağlayan bu mekanizma, 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar) ile düzenlenmiştir.
Bu rehberde fiyat farkı formülünü, endeks kavramlarını ve adım adım örnek hesaplamayı detaylı olarak açıklıyoruz.
Fiyat Farkı Nedir?
Fiyat farkı, ihale tarihi (veya son teklif verme tarihi) ile imalatın yapıldığı dönem arasındaki girdi fiyat değişimlerini yansıtan bir hesaplamadır. Bu hesaplama, TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) tarafından yayımlanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) alt sektör endekslerine dayanır.
Fiyat farkının temel amacı:
- Yükleniciyi enflasyon kaynaklı maliyet artışlarından korumak
- İhale aşamasında aşırı risk primi eklenmesini önlemek
- Kamu kaynaklarının verimli kullanılmasını sağlamak
- Sözleşmenin dengeli bir şekilde ifa edilmesini garanti altına almak
Önemli: Fiyat farkı hem artış hem de azalış yönünde hesaplanır. Endeksler düştüğünde yükleniciden fiyat farkı kesintisi yapılır.
Yasal Dayanak: 2013/5217 Sayılı BKK
Yapım işlerinde fiyat farkı hesaplamasının yasal dayanağı, 31 Ağustos 2013 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan ve 29 Kasım 2013'ten itibaren uygulanmaya başlayan 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'dır. Bu esaslar, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 8. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Bu esaslara göre:
- İhale dokümanında fiyat farkı uygulanacağı belirtilmişse hesaplama zorunludur
- Fiyat farkı, sözleşme tarihinden bağımsız olarak, ihale tarihindeki endekse göre hesaplanır
- İhale dokümanında belirtilen a1, a2, a3, a4, a5 ve b katsayıları kullanılır
- TÜİK tarafından yayımlanan Yİ-ÜFE endeksleri referans alınır
Fiyat Farkı Formülü: F = An × B × (Pn - 1)
Fiyat farkı hesaplamasında kullanılan temel formül şudur:
F = An × B × (Pn - 1)
Fiyat Farkı Formülü (2013/5217 BKK)
Formüldeki değişkenler:
| Değişken | Açıklama |
|---|---|
| F | Fiyat farkı tutarı (pozitif ise yükleniciye ödenir, negatif ise kesilir) |
| An | İlgili hakediş dönemindeki iş kaleminin sözleşme fiyatlarıyla hesaplanan tutarı |
| B | Sabit katsayı (0,90). Fiyat farkına esas tutarın %90'ının endekslenmesini sağlar |
| Pn | Uygulama ayına ait fiyat farkı katsayısı (güncel endeks / temel endeks oranından hesaplanır) |
Temel Endeks ve Güncel Endeks
Temel Endeks (İo)
Temel endeks, ihale tarihinin (son teklif verme tarihi veya ihalenin yapıldığı tarih) içinde bulunduğu aydan bir önceki aya ait TÜİK Yİ-ÜFE endeksidir. Sözleşme boyunca sabit kalır ve değişmez.
Örnek: İhale tarihi 15 Mart 2026 ise, temel endeks Şubat 2026 Yİ-ÜFE endeksidir.
Güncel Endeks (In)
Güncel endeks, uygulama ayına (imalatın yapıldığı aya) ait Yİ-ÜFE endeksidir. Her hakediş döneminde değişir ve TÜİK tarafından aylık olarak yayımlanır.
Örnek: Haziran 2026 döneminde yapılan imalatlar için güncel endeks, Haziran 2026 Yİ-ÜFE endeksidir.
a1-a5 Katsayıları ve Pn Hesabı
Pn katsayısı, farklı girdi gruplarının ağırlıklı endeks değişimlerinden hesaplanır. Her girdi grubunun katsayısı ihale dokümanında belirtilir:
| Katsayı | Girdi Grubu | TÜİK Alt Sektör |
|---|---|---|
| a1 | İşçilik | Yİ-ÜFE Genel Endeks |
| a2 | Makine ve ekipman (akaryakıt dahil) | B - Madencilik ve Taşocakçılığı (özel) |
| a3 | Malzeme (çeşitli alt gruplar) | İlgili malzeme alt sektör endeksleri |
| a4 | Enerji | D - Elektrik, Gaz Üretim ve Dağıtımı |
| a5 | Nakliye | Yİ-ÜFE Genel Endeks veya ilgili endeks |
| b | Sabit katsayı | Her zaman 0,10 (fiyat farkına tabi olmayan pay) |
Kural: a1 + a2 + a3 + a4 + a5 + b = 1 olmalıdır. Bu katsayıların toplamı her zaman 1'e eşittir.
Pn Formülü
Pn katsayısı şu formülle hesaplanır:
Pn = a1×(İn1/İo1) + a2×(İn2/İo2) + a3×(İn3/İo3) + a4×(İn4/İo4) + a5×(İn5/İo5) + b
Burada:
- İn1, İn2... İn5: Her girdi grubuna ait güncel endeks
- İo1, İo2... İo5: Her girdi grubuna ait temel endeks
- b: Sabit katsayı (0,10)
TÜİK Endeksleri
Fiyat farkı hesaplamasında kullanılan endeksler, TÜİK tarafından her ayın 3. iş gününde bir önceki aya ait olarak yayımlanır. Yapım işlerinde en sık kullanılan endeks grupları:
| Endeks Kodu | Endeks Adı | Kullanım Alanı |
|---|---|---|
| Genel | Yİ-ÜFE Genel Endeksi | İşçilik ve genel giderler |
| C23 | Metalik olmayan mineral ürünleri | Çimento, beton, seramik |
| C24 | Ana metal sanayi | Demir, çelik, inşaat demiri |
| C25 | Fabrikasyon metal ürünleri | Metal yapı elemanları |
| C16 | Ağaç, ağaç ürünleri ve mantar | Ahşap imalatlar |
| B | Madencilik ve taşocakçılığı | Kazı, hafriyat, agrega |
| D | Elektrik, gaz üretimi | Enerji giderleri |
Uygulama Endeksi Hesaplama
Uygulama endeksinin doğru belirlenmesi fiyat farkı hesaplamasının en kritik adımıdır. Uygulama endeksi, imalatın fiilen gerçekleştirildiği aya ait endekstir.
Uygulama Ayı Belirleme Kuralları
- Normal sürede yapılan işler: İmalatın fiilen yapıldığı ayın endeksi kullanılır
- İş programının gerisinde kalınması: Yüklenicinin kusuruyla gecikilen süredeki imalatlar için, iş programına göre yapılması gereken aydaki endeks ile fiili yapılma ayındaki endeksten düşük olanı uygulanır
- Süre uzatımı verilen işler: Süre uzatımı verilen dönemdeki imalatlar için normal endeks uygulanır
Adım Adım Fiyat Farkı Hesaplama Örneği
Bir karayolu yapım işinde 3. hakediş dönemi (Haziran 2026) için fiyat farkı hesaplayalım:
Adım 1: Verilerin Toplanması
Sözleşme Bilgileri:
- İhale tarihi: 15 Ocak 2026
- Temel endeks ayı: Aralık 2025
- Uygulama ayı: Haziran 2026
- B katsayısı: 0,90
İhale dokümanındaki katsayılar:
| Katsayı | Değer |
|---|---|
| a1 (İşçilik) | 0,25 |
| a2 (Makine-Akaryakıt) | 0,15 |
| a3 (Malzeme) | 0,35 |
| a4 (Enerji) | 0,05 |
| a5 (Nakliye) | 0,10 |
| b (Sabit) | 0,10 |
| Toplam | 1,00 |
Adım 2: Endeks Değerlerinin Belirlenmesi
| Girdi Grubu | Temel Endeks (İo) | Güncel Endeks (İn) | İn/İo |
|---|---|---|---|
| İşçilik (Genel) | 2.150,42 | 2.365,46 | 1,0999 |
| Makine (B) | 1.890,15 | 2.041,36 | 1,0800 |
| Malzeme (C24) | 2.540,80 | 2.870,10 | 1,1296 |
| Enerji (D) | 1.320,55 | 1.413,99 | 1,0707 |
| Nakliye (Genel) | 2.150,42 | 2.365,46 | 1,0999 |
Adım 3: Pn Katsayısının Hesaplanması
Pn = a1×(İn1/İo1) + a2×(İn2/İo2) + a3×(İn3/İo3) + a4×(İn4/İo4) + a5×(İn5/İo5) + b
Pn = 0,25×1,0999 + 0,15×1,0800 + 0,35×1,1296 + 0,05×1,0707 + 0,10×1,0999 + 0,10
Pn = 0,2750 + 0,1620 + 0,3954 + 0,0535 + 0,1100 + 0,10
Pn = 1,0959
Adım 4: Fiyat Farkı Hesaplaması
Bu dönemde yapılan imalatların sözleşme fiyatlarıyla tutarı (An): ₺2.500.000
F = An × B × (Pn - 1)
F = 2.500.000 × 0,90 × (1,0959 - 1)
F = 2.500.000 × 0,90 × 0,0959
F = ₺215.775
Sonuç: Bu dönem için yükleniciye ₺215.775 fiyat farkı ödenecektir. Bu tutar, yapım işi hakedişinden ayrı olarak fiyat farkı hakedişinde gösterilir.
Fiyat Farkı Hakedişi
Fiyat farkı tutarları, yapım işi hakedişinden ayrı bir hakediş olarak düzenlenir. Hakediş türleri arasında önemli bir yere sahip olan fiyat farkı hakedişinde şu bilgiler yer alır:
- Temel endeks ve güncel endeks değerleri
- a1-a5 ve b katsayıları
- Pn katsayısı hesaplama detayı
- Her iş kalemi için ayrı fiyat farkı hesabı
- Toplam fiyat farkı tutarı
- Fiyat farkına uygulanan kesintiler (stopaj, damga vergisi vb.)
Fiyat Farkı Hakedişinden Yapılan Kesintiler
Fiyat farkı hakedişinden de normal hakediş gibi yasal kesintiler yapılır:
| Kesinti Türü | Oran |
|---|---|
| Gelir vergisi stopajı | %5 |
| Damga vergisi | Binde 9,48 |
| SGK kesintisi | %5 |
| KDV | %20 (eklenir) |
| KDV tevkifatı | 4/10 |
Fiyat Farkında Dikkat Edilecek Hususlar
Süre Aşımında Endeks Uygulaması
Yüklenicinin kusuruyla süre aşımı olması halinde, gecikilen dönemdeki imalatlar için düşük endeks kuralı uygulanır. Yani iş programına göre yapılması gereken aydaki endeks ile fiilen yapıldığı aydaki endeksten hangisi düşükse o kullanılır.
Avans ve Fiyat Farkı
Yükleniciye avans ödenmişse, fiyat farkı hesaplamasında avans oranı dikkate alınır. Avans verilen işlerde B katsayısı, avans oranına göre düzeltilir.
İş Artışı ve Fiyat Farkı
Sözleşme kapsamında yapılan iş artışları da fiyat farkı hesaplamasına dahildir. İş artışı tutarları An değerine eklenerek hesaplama yapılır.
Sık Yapılan Hatalar
- Yanlış temel endeks kullanımı: İhale ayı değil, ihale ayından bir önceki aya ait endeks kullanılmalıdır
- Uygulama ayının hatalı belirlenmesi: İmalatın fiilen yapıldığı ay, hakediş düzenlenme ayı değildir
- Katsayı toplamı hatası: a1+a2+a3+a4+a5+b toplamının 1'e eşit olmaması
- Gecikme durumunda düşük endeks kuralının uygulanmaması: Yüklenici kusuruyla geciken işlerde mutlaka düşük endeks kontrolü yapılmalıdır
- TÜİK endeks revizyonlarının takip edilmemesi: TÜİK zaman zaman endeksleri revize eder, güncel veriler kontrol edilmelidir
Fiyat Farkı ve Sözleşme Türleri
Fiyat farkı hesaplaması, sözleşme türüne göre farklılık göstermez. Hem Teklif Birim Fiyatlı (TBF) hem de Anahtar Teslimi Götürü Bedel (ATGB) sözleşmelerde aynı formül uygulanır. Ancak An değerinin hesaplanma şekli farklıdır:
- TBF sözleşmelerde: An, ilgili dönemdeki imalat miktarı × birim fiyat olarak hesaplanır
- ATGB sözleşmelerde: An, ilgili dönemdeki fiziksel gerçekleşme oranı × pursantaj ağırlığı × sözleşme bedeli olarak hesaplanır
Kaynaklar
- 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı - 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, Madde 8
- TÜİK - Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) Veri Tabanı
- Kamu İhale Kurumu - Fiyat Farkı Uygulamalarına İlişkin Düzenleyici Kurul Kararları
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ)
Fiyat farkı hesaplama işlemlerinizi otomatikleştirin
hakedis.work ile TÜİK endekslerini otomatik çekin, fiyat farkı hakedişinizi saniyeler içinde hazırlayın.
Ücretsiz Kayıt Ol