Fiyat Farkı Hesaplama: Formül, Endeks ve Örnek
Fiyat farkı nasıl hesaplanır? F = An × B × (Pn − 1) formülü, TÜİK endeksleri, katsayılar ve adım adım örnek. Excel'e gerek kalmadan ücretsiz hesaplayın.
Fiyat farkı, kamu yapım işlerinde sözleşme süresi boyunca girdi fiyatlarında meydana gelen değişimlerin yükleniciye yansıtılması amacıyla hesaplanan tutardır. Enflasyonist ortamlarda yüklenicinin maliyet artışlarını karşılamasını sağlayan bu mekanizma, 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar) ile düzenlenmiştir.
Bu rehberde fiyat farkı formülünü, endeks kavramlarını ve adım adım örnek hesaplamayı detaylı olarak açıklıyoruz.
Fiyat Farkı Nedir?
Fiyat farkı, ihale tarihi (veya son teklif verme tarihi) ile imalatın yapıldığı dönem arasındaki girdi fiyat değişimlerini yansıtan bir hesaplamadır. Bu hesaplama, TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) tarafından yayımlanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) alt sektör endekslerine dayanır.
Fiyat farkının temel amacı:
- Yükleniciyi enflasyon kaynaklı maliyet artışlarından korumak
- İhale aşamasında aşırı risk primi eklenmesini önlemek
- Kamu kaynaklarının verimli kullanılmasını sağlamak
- Sözleşmenin dengeli bir şekilde ifa edilmesini garanti altına almak
Önemli: Fiyat farkı hem artış hem de azalış yönünde hesaplanır. Endeksler düştüğünde yükleniciden fiyat farkı kesintisi yapılır.
Yasal Dayanak: 2013/5217 Sayılı BKK
Yapım işlerinde fiyat farkı hesaplamasının yasal dayanağı, 31 Ağustos 2013 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan ve 29 Kasım 2013'ten itibaren uygulanmaya başlayan 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'dır. Bu esaslar, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 8. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Fiyat farkını otomatik hesapla
Endekslere göre fiyat farkı hesabını elle yapmak yerine hakediş aracını kullanabilirsiniz.
Bu esaslara göre:
- İhale dokümanında fiyat farkı uygulanacağı belirtilmişse hesaplama zorunludur
- Fiyat farkı, sözleşme tarihinden bağımsız olarak, ihale tarihindeki endekse göre hesaplanır
- İhale dokümanında belirtilen a1, a2, a3, a4, a5 ve b katsayıları kullanılır
- TÜİK tarafından yayımlanan Yİ-ÜFE endeksleri referans alınır
Fiyat Farkı Formülü: F = An × B × (Pn - 1)
Fiyat farkı hesaplamasında kullanılan temel formül şudur:
F = An × B × (Pn - 1)
Fiyat Farkı Formülü (2013/5217 BKK)
Formüldeki değişkenler:
| Değişken | Açıklama |
|---|---|
| F | Fiyat farkı tutarı (pozitif ise yükleniciye ödenir, negatif ise kesilir) |
| An | İlgili hakediş dönemindeki iş kaleminin sözleşme fiyatlarıyla hesaplanan tutarı |
| B | Sabit katsayı (0,90). Fiyat farkına esas tutarın %90'ının endekslenmesini sağlar |
| Pn | Uygulama ayına ait fiyat farkı katsayısı; sekiz bileşenin güncel/temel endeks oranlarının sabit katsayılarla ağırlıklı toplamı |
Temel Endeks ve Güncel Endeks
Temel Endeks (İo)
Temel endeks, ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait endekstir (Esaslar md.4/1-ı). Sözleşme boyunca sabit kalır ve değişmez. Akaryakıtta ay ortalaması değil, ihale tarihindeki EPDK satış fiyatı esas alınır.
Örnek: İhale tarihi 15 Mart 2026 ise temel endeksler Mart 2026 endeksleridir.
Güncel Endeks (In)
Güncel endeks, uygulama ayına (iş programına göre imalatın yapılması gereken aya) ait endekstir (Esaslar md.4/1-ç). Her hakediş döneminde değişir; TÜİK bir ayın endekslerini izleyen ayın 3'ünde yayımlar.
Örnek: Haziran 2026 döneminde yapılan imalatlar için güncel endeksler Haziran 2026 endeksleridir. Ay ay bütün değerler için Fiyat Farkı Endeksleri tablosuna bakabilirsiniz.
Sabit Katsayılar ve Pn Hesabı
Pn katsayısı, sekiz girdi grubunun ağırlıklı endeks değişiminden hesaplanır. Her grubun sabit katsayısı ihale dokümanında belirtilir ve katsayıların toplamı 1,00'dır (Esaslar md.5):
| Katsayı | Girdi Grubu | Endeks |
|---|---|---|
| a | İşçilik | TÜFE (2003=100) genel |
| b1 | Metalik olmayan mineral ürünler (çimento, beton, tuğla vb.) | Yİ-ÜFE 23 |
| b2 | Demir ve çelik ürünleri | Yİ-ÜFE 24 |
| b3 | Akaryakıt | EPDK satış fiyatı |
| b4 | Diğer katı ve sıvı yakıtlar | Yİ-ÜFE 19 |
| b5 | Ağaç ve mantar ürünleri | Yİ-ÜFE 16 |
| b6 | Diğer malzemeler | İdarenin belirlediği endeks; belirlenmemişse Yİ-ÜFE genel |
| c | Makine ve ekipman amortismanı | Yİ-ÜFE 28 |
Pn Formülü
Pn = a(İn/İo) + b1(Çn/Ço) + b2(Dn/Do) + b3(AYn/AYo) + b4(Yn/Yo) + b5(Kn/Ko) + b6(Gn/Go) + c(Mn/Mo)
Burada o indisli değerler ihale ayına (temel), n indisli değerler uygulama ayına (güncel) aittir. Sözleşmede kullanılmayan bileşenin katsayısı 0'dır ve hesaba girmez. B = 0,90 sabittir, sözleşmeyle değiştirilemez.
TÜİK Endeksleri
Fiyat farkında kullanılan TÜİK endeksleri her ayın 3'ünde (hafta sonuna denk gelirse ilk iş gününde) bir önceki aya ait olarak yayımlanır. Esaslar md.5'e göre kullanılan seriler:
| Endeks | Endeks Adı | Bileşen |
|---|---|---|
| TÜFE | Tüketici Fiyat Endeksi (2003=100) genel | a — işçilik |
| Yİ-ÜFE 23 | Diğer metalik olmayan mineral ürünler | b1 |
| Yİ-ÜFE 24 | Ana metaller | b2 |
| Yİ-ÜFE 19 | Kok ve rafine petrol ürünleri | b4 |
| Yİ-ÜFE 16 | Ağaç ve mantar ürünleri | b5 |
| Yİ-ÜFE genel | Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi genel | b6 (idare başka endeks belirlemediyse) |
| Yİ-ÜFE 28 | Makine ve ekipmanlar | c |
Bu serilerin 2005'ten bugüne aylık değerleri ve iki ay arasındaki oranları Fiyat Farkı Endeksleri sayfasında, her ay TÜİK yayımından sonra güncellenir.
Uygulama Endeksi Hesaplama
Uygulama endeksinin doğru belirlenmesi fiyat farkı hesaplamasının en kritik adımıdır. Uygulama endeksi, imalatın fiilen gerçekleştirildiği aya ait endekstir.
Uygulama Ayı Belirleme Kuralları
- Normal sürede yapılan işler: İmalatın fiilen yapıldığı ayın endeksi kullanılır
- İş programının gerisinde kalınması: Yüklenicinin kusuruyla gecikilen süredeki imalatlar için, iş programına göre yapılması gereken aydaki endeks ile fiili yapılma ayındaki endeksten düşük olanı uygulanır
- Süre uzatımı verilen işler: Süre uzatımı verilen dönemdeki imalatlar için normal endeks uygulanır
Adım Adım Fiyat Farkı Hesaplama Örneği
Bir karayolu yapım işinde 3. hakediş dönemi (Haziran 2026) için fiyat farkı hesaplayalım:
Adım 1: Verilerin Toplanması
Sözleşme Bilgileri:
- İhale tarihi: 15 Ocak 2026 → temel endeks ayı: Ocak 2026
- Uygulama ayı: Haziran 2026
- B katsayısı: 0,90
İhale dokümanındaki sabit katsayılar:
| Katsayı | Değer |
|---|---|
| a (işçilik) | 0,25 |
| b1 (metalik olmayan mineral ürünler) | 0,20 |
| b2 (demir-çelik) | 0,10 |
| b3 (akaryakıt) | 0,00 |
| b4 (diğer yakıtlar, bitüm vb.) | 0,15 |
| b5 (ağaç ürünleri) | 0,05 |
| b6 (diğer malzemeler) | 0,10 |
| c (makine amortismanı) | 0,15 |
| Toplam | 1,00 |
Adım 2: Endeks Değerlerinin Belirlenmesi
TÜİK'in yayımladığı değerler:
| Bileşen | Temel (Ocak 2026) | Güncel (Haziran 2026) | n/o |
|---|---|---|---|
| a — TÜFE | 3.683,83 | 4.137,93 | 1,123268 |
| b1 — Yİ-ÜFE 23 | 5.454,97 | 6.147,33 | 1,126923 |
| b2 — Yİ-ÜFE 24 | 6.710,15 | 7.591,10 | 1,131286 |
| b4 — Yİ-ÜFE 19 | 7.753,07 | 12.632,34 | 1,629334 |
| b5 — Yİ-ÜFE 16 | 3.786,33 | 4.325,13 | 1,142301 |
| b6 — Yİ-ÜFE genel | 4.910,53 | 5.552,52 | 1,130737 |
| c — Yİ-ÜFE 28 | 3.624,85 | 3.907,73 | 1,078039 |
Adım 3: Pn Katsayısının Hesaplanması
Pn = 0,25×1,123268 + 0,20×1,126923 + 0,10×1,131286 + 0,15×1,629334 + 0,05×1,142301 + 0,10×1,130737 + 0,15×1,078039
Pn = 0,280817 + 0,225385 + 0,113129 + 0,244400 + 0,057115 + 0,113074 + 0,161706
Pn ≈ 1,195625
Adım 4: Fiyat Farkı Hesaplaması
Bu dönemde yapılan imalatların sözleşme fiyatlarıyla tutarı (An): ₺2.500.000 (bu hakedişte avans mahsubu yok)
F = An × B × (Pn - 1)
F = 2.500.000 × 0,90 × (1,195625 - 1)
F ≈ ₺440.156,37
Sonuç: Bu dönem için yükleniciye yaklaşık ₺440.156,37 fiyat farkı ödenir. Tutar o ayın hakedişinde brüt istihkaka eklenir; KDV, damga vergisi ve stopaj fiyat farkı dahil tutar üzerinden hesaplanır.
Fiyat farkını otomatik hesaplayın
İhale ve uygulama ayını seçin, TÜİK endeksleri otomatik dolsun; katsayıları ve imalat tutarını girin, Pn ve fiyat farkını anında görün: Fiyat Farkı Hesaplama Aracı.
Fiyat Farkı Hakedişi
Fiyat farkı tutarları, yapım işi hakedişinden ayrı bir hakediş olarak düzenlenir. Hakediş türleri arasında önemli bir yere sahip olan fiyat farkı hakedişinde şu bilgiler yer alır:
- Temel endeks ve güncel endeks değerleri
- Sabit katsayılar (a, b1–b6, c)
- Pn katsayısı hesaplama detayı
- Her iş kalemi için ayrı fiyat farkı hesabı
- Toplam fiyat farkı tutarı
- Fiyat farkına uygulanan kesintiler (stopaj, damga vergisi vb.)
Fiyat Farkı Hakedişinden Yapılan Kesintiler
Fiyat farkı hakedişinden de normal hakediş gibi yasal kesintiler yapılır:
| Kesinti Türü | Oran |
|---|---|
| Gelir vergisi stopajı | %5 (yıllara sari işlerde) |
| Damga vergisi | Binde 9,48 |
| SGK kesintisi | Sabit % değil — yalnızca tebliğ edilen prim borcu varsa |
| KDV | %20 (eklenir) |
| KDV tevkifatı | 4/10 |
Fiyat Farkında Dikkat Edilecek Hususlar
Süre Aşımında Endeks Uygulaması
Yüklenicinin kusuruyla süre aşımı olması halinde, gecikilen dönemdeki imalatlar için düşük endeks kuralı uygulanır. Yani iş programına göre yapılması gereken aydaki endeks ile fiilen yapıldığı aydaki endeksten hangisi düşükse o kullanılır.
Avans ve Fiyat Farkı
Avans verilen işlerde, o hakedişte mahsup edilen avans tutarı An'den düşülerek fiyat farkı hesaplanır; Pn 1'den küçükse düşülmez (Esaslar md.6/6). B katsayısı 0,90 olarak kalır.
İş Artışı ve Fiyat Farkı
Sözleşme kapsamında yapılan iş artışları da fiyat farkı hesaplamasına dahildir. İş artışı tutarları An değerine eklenerek hesaplama yapılır.
Sık Yapılan Hatalar
- Yanlış temel endeks ayı: Temel endeks ihale tarihinin içinde bulunduğu aya aittir; bir önceki ayın endeksi kullanılmaz
- Uygulama ayının hatalı belirlenmesi: Güncel endeks, hakedişin düzenlendiği ayın değil uygulama ayının endeksidir
- Katsayı toplamı hatası: a + b1 + b2 + b3 + b4 + b5 + b6 + c toplamının 1,00'a eşit olmaması
- Gecikme durumunda düşük endeks kuralının uygulanmaması: Yüklenici kusuruyla geciken işlerde mutlaka düşük endeks kontrolü yapılmalıdır
- TÜİK endeks revizyonlarının takip edilmemesi: TÜİK zaman zaman endeksleri revize eder, güncel veriler kontrol edilmelidir
Fiyat Farkı ve Sözleşme Türleri
Fiyat farkı hesaplaması, sözleşme türüne göre farklılık göstermez. Hem Teklif Birim Fiyatlı (TBF) hem de Anahtar Teslimi Götürü Bedel (ATGB) sözleşmelerde aynı formül uygulanır. Ancak An değerinin hesaplanma şekli farklıdır:
- TBF sözleşmelerde: An, ilgili dönemdeki imalat miktarı × birim fiyat olarak hesaplanır
- ATGB sözleşmelerde: An, ilgili dönemdeki fiziksel gerçekleşme oranı × pursantaj ağırlığı × sözleşme bedeli olarak hesaplanır
Kaynaklar
- 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı - 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, Madde 8
- TÜİK - Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi ve Tüketici Fiyat Endeksi (2003=100) tabloları
- Kamu İhale Kurumu - Fiyat Farkı Uygulamalarına İlişkin Düzenleyici Kurul Kararları
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ)
Fiyat farkı hesaplama işlemlerinizi otomatikleştirin
hakedis.work ile TÜİK endekslerini otomatik çekin, fiyat farkı hakedişinizi saniyeler içinde hazırlayın.
Hemen Hesapla