4735 Sayılı Kanun: Sözleşme Uygulamaları

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında ihale edilen mal, hizmet ve yapım işlerine ait sözleşmelerin düzenlenmesi ve uygulanmasını düzenler. Sözleşme imzasından kesin kabule kadar olan tüm süreçleri kapsar. Yapım işleri yüklenicileri için sözleşme türleri, iş artışı/eksilişi, fiyat farkı, cezalar ve sözleşme feshinin kurallarını belirleyen temel kanundur.

Bu rehberde 4735 sayılı kanunun yüklenicileri doğrudan ilgilendiren hükümlerini, Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) ile ilişkisini ve güncel uygulamaları ele alıyoruz.

4735 Sayılı Kanunun Kapsamı

4735 sayılı kanun, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan ihaleler sonucunda düzenlenen sözleşmeleri kapsar. Kanunun temel amacı:

• Sözleşmelerin taraflarının hak ve yükümlülüklerini belirlemek
• Sözleşme uygulamalarında standart ve şeffaflık sağlamak
• Uyuşmazlıkların çözüm yollarını düzenlemek
• Kamu kaynaklarının etkin kullanımını güvence altına almak

Önemli not: 4734 ihale sürecini (ihale ilanından sözleşmeye kadar), 4735 ise sözleşme sürecini (sözleşmeden kesin kabule kadar) düzenler. İkisi birbirinin devamıdır.

Sözleşme Türleri

4735 sayılı kanun, yapım işlerinde iki temel sözleşme türü öngörür:

1. Anahtar Teslimi Götürü Bedel (ATGB) Sözleşme

Uygulama projeleri ve mahal listesine dayalı olarak toplam iş bedelinin önceden belirlenerek teklif verildiği sözleşme türüdür.

• Toplam sözleşme bedeli sabittir
• Hakediş hesaplaması fiziksel gerçekleşme oranı üzerinden yapılır
• Miktar artışı/azalışı sözleşme bedelini etkilemez (belirli sınırlar dahilinde)
• İş artışı limiti: sözleşme bedelinin %10'u
• Geçici kabul kesintisi oranı: %3

2. Teklif Birim Fiyatlı (TBF) Sözleşme

Her iş kaleminin birim fiyatının belirlenerek gerçekleşen miktarlar üzerinden ödeme yapılan sözleşme türüdür.

• Birim fiyatlar sabit, miktarlar değişkendir
• Hakediş hesaplaması gerçek miktarlar x birim fiyat üzerinden yapılır
• İş artışı limiti: sözleşme bedelinin %20'si
• Geçici kabul kesintisi oranı: %5
• Her hakedişte metraj ölçümü gerekir

3. Karma Sözleşme

ATGB ve TBF sözleşme türlerinin birlikte kullanıldığı sözleşme türüdür. Bazı iş kalemleri götürü bedel, bazıları birim fiyat üzerinden hesaplanır.

İş Artışı ve Eksilişi

4735 sayılı kanunun 24. maddesi ile YİGŞ'in 22. maddesi, iş artışı ve eksilişini düzenler:

İş Artışı

Sözleşme Türü	İş Artışı Limiti	Koşul
Birim Fiyat Sözleşme	%20	Zorunluluk halinde, idarenin onayı ile
Anahtar Teslim Götürü Bedel	%10	Zorunluluk halinde, idarenin onayı ile

• İş artışı zorunluluk halinde yapılabilir; idare onayı şarttır
• İş artışında aynı yüklenici çalışır, ayrı ihale yapılmaz
• İş artışı kapsamındaki iş kalemleri için sözleşmedeki birim fiyatlar uygulanır
• Sözleşmede bulunmayan yeni iş kalemleri için yeni birim fiyat yapılır
• Limiti aşan iş artışında yüklenicinin kabul zorunluluğu yoktur

İş Eksilişi

• İş eksilişi sözleşme bedelinin %80'inin altına düşemez (yüklenicinin zarara uğramaması için)
• %80'in altına düşecek iş eksilişinde yüklenicinin onayı aranır
• İş eksilişi durumunda yüklenici, eksilen iş kalemlerinin bedelini talep edemez

Fiyat Farkı

4735 sayılı kanunun 8. maddesi, sözleşme süresi içinde girdi fiyatlarındaki değişimlerin fiyat farkı olarak yükleniciye ödenmesini düzenler:

• Fiyat farkı hesaplanabilmesi için ihale dokümanında fiyat farkı verileceğinin belirtilmesi zorunludur
• Hesaplama, "4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar" çerçevesinde yapılır
• TÜİK Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) kullanılır
• Temel endeks (ihale tarihindeki) ile uygulama ayı endeksi karşılaştırılır
• Fiyat farkı hem artış hem azalış yönünde hesaplanır

Fiyat farkı formülü:

F = An x B x (Pn - 1)

• F: Fiyat farkı tutarı
• An: İlgili hakediş tutarı
• B: Sabit katsayı (ihale dokümanında belirlenir)
• Pn: Güncel endeks / temel endeks oranı

Gecikme Cezası

4735 sayılı kanunun 20. maddesi, yüklenicinin işi süresi içinde tamamlamaması halinde uygulanacak gecikme cezasını düzenler:

• Gecikme cezası oranı sözleşmede belirlenir (genellikle günlük olarak)
• Günlük gecikme cezası oranı genellikle sözleşme bedelinin on binde 6'sı kadardır
• Toplam gecikme cezası sözleşme bedelinin belirli bir yüzdesini (genellikle %30) aşamaz
• Gecikme cezası hakediş ödemelerinden kesilir
• İdare kaynaklı gecikmelerde süre uzatımı verilmesi halinde ceza uygulanmaz

Sözleşme Değişiklikleri

4735 sayılı kanun, sözleşme imzalandıktan sonra yapılabilecek değişiklikleri sıkı kurallara bağlar:

Değişiklik Yapılabilecek Durumlar

• Öngörülemeyen zorunluluklar (doğal afet, zemin koşulları vb.)
• Projede değişiklik yapılması gereken haller
• İş artışı/eksilişi gereken durumlar
• Mücbir sebep halleri

Değişiklik Yapılamayacak Durumlar

• Sözleşmenin esaslı unsurlarının değiştirilmesi (iş konusu, ihale usulü vb.)
• İhale dokümanında belirtilen yeterlik kriterlerinin değiştirilmesi
• Sözleşme bedelinin artırılması (iş artışı limitleri dahilinde hariç)
• Sözleşmenin devredilmesi (zorunlu haller hariç)

Sözleşme Feshi ve Tasfiye

4735 sayılı kanunun 19-22. maddeleri, sözleşme feshi hallerini düzenler:

İdarenin Fesih Sebepleri (Madde 20)

• Yüklenicinin taahhüdünü sözleşme hükümlerine uygun yerine getirmemesi
• Yüklenicinin yasak fiil ve davranışlarda bulunması
• Yüklenicinin mali acz içinde bulunması, iflas etmesi
• Yüklenicinin ağır hastalık veya tutukluluk gibi nedenlerle işi yürütememesi
• Yüklenicinin ölümü (mirasçıların işi devam ettirmemesi halinde)

Yüklenicinin Fesih Hakkı (Madde 19)

• Sözleşme yapıldıktan sonra mücbir sebep halleri nedeniyle işin ifasının imkansız hale gelmesi
• İdarenin sözleşme bedelinin %80'ini aşan iş eksilişi istemesi durumu

Fesih Sonuçları

Fesih Nedeni	Teminat	Yasaklama	Diğer
Yüklenici kusuru	Gelir kaydedilir	1-2 yıl yasaklama	Zarar tazmini talep edilebilir
Mücbir sebep	İade edilir	Yasaklama yok	Tasfiye hesabı yapılır
İdare kusuru	İade edilir	Yasaklama yok	Yüklenici zararı tazmin edilir

Tasfiye Hesabı

Sözleşme feshedildiğinde tasfiye hesabı yapılır:

1. Yapılan tüm imalatların bedeli hesaplanır
2. Yapılmamış işlerin bedeli tespit edilir
3. Geçici hakedişlerle ödenen tutarlar mahsup edilir
4. Yüklenicinin alacak/borç durumu belirlenir
5. Teminat ve kesinti iade/gelir kaydı işlemi yapılır

Teminat Uygulamaları

4735 sayılı kanunun 12-13. maddeleri, teminat uygulamalarını düzenler:

• Kesin teminat: Sözleşme bedelinin %6'sı oranında, sözleşme imzasından önce alınır
• Ek kesin teminat: İş artışı durumunda artış tutarının %6'sı kadar ek teminat alınır
• Teminat iadesi: Kesin teminat, kesin kabul sonrasında; geçici kabul kesintisi ise geçici kabul sonrasında iade edilir
• Teminat olarak kabul edilen değerler: Nakit, banka teminat mektubu, Hazine tahvili ve bonosu

YİGŞ ile 4735 İlişkisi

4735 sayılı kanun genel çerçeveyi çizerken, YİGŞ (Yapım İşleri Genel Şartnamesi) uygulama detaylarını belirler:

Konu	4735 (Kanun)	YİGŞ (Şartname)
Hakediş	Genel ödeme kuralları	Hakediş düzenleme usulü (Md. 39-40)
İş artışı	Limitler (%10/%20)	Uygulama prosedürü (Md. 22)
Fiyat yapımı	Genel ilkeler	Yeni birim fiyat usulü (Md. 23)
Kabul	Genel kurallar	Kabul prosedürü (Md. 41-43)
Ceza	Ceza türleri ve üst limit	Uygulama detayları
Fesih	Fesih halleri (Md. 19-22)	Fesih prosedürü (Md. 49-51)

Yüklenici İçin Önemli Uyarılar

• Sözleşme devri: 4735'e göre sözleşme kural olarak devredilemez. Ancak zorunlu hallerde idarenin onayı ve KİK'in uygun görmesi ile devredilebilir
• Alt yüklenici: Sözleşme konusu işin tamamı alt yükleniciye yaptırılamaz. İhale dokümanında alt yüklenici çalıştırılmasına izin verilmiş olmalıdır
• Süre uzatımı: Mücbir sebepler veya idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı talep edilebilir. Talep mutlaka yazılı ve süresi içinde yapılmalıdır
• İhtirazi kayıt: Hakediş imzalarken itirazı olan konularda mutlaka şerh düşülmelidir, aksi halde hak kaybı oluşabilir

Sıkça Sorulan Sorular

4735 ile 4734 arasındaki temel fark nedir?

4734 ihale sürecini (ihale öncesi), 4735 ise sözleşme sürecini (ihale sonrası) düzenler. 4734 ile ihale yapılır ve kazanan belirlenir; 4735 ile sözleşme imzalanır ve iş tamamlanana kadar uygulanır.

Sözleşme bedeli artırılabilir mi?

Sözleşme bedeli doğrudan artırılamaz. Ancak iş artışı (birim fiyat sözleşmelerde %20, ATGB'de %10) ve fiyat farkı uygulamaları ile toplam ödeme tutarı değişebilir.

Sözleşme süresi uzatılabilir mi?

Evet, mücbir sebepler veya idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı verilebilir. Süre uzatımı talebi yazılı olarak ve gecikme başlamadan önce yapılmalıdır.

Sözleşme devredilebilir mi?

Kural olarak sözleşme devredilemez. Ancak zorunlu hallerde, idarenin yazılı onayı ve Kamu İhale Kurumu'nun uygun görüşü ile devredilebilir. Devir alan firmanın da yeterlik kriterlerini sağlaması gerekir.

Kaynaklar

• 4735 Sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu - Resmi Gazete
• 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu - Resmi Gazete
• Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ)
• Kamu İhale Kurumu (KİK) Düzenleyici Kararlar ve Tebliğler
• Fiyat Farkına İlişkin Esaslar - Bakanlar Kurulu Kararı