Teminat Mektubu Rehberi: Geçici, Kesin ve Ek Teminat

Teminat mektubu, kamu yapım işlerinde yüklenicinin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getireceğinin güvencesi olarak verdiği banka garantisidir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu kapsamında düzenlenen teminat uygulamaları, hem ihale sürecinde hem de sözleşme döneminde yüklenicinin karşılaşacağı en önemli mali yükümlülüklerdendir.

Bu rehberde teminat mektubu türlerini, oranlarını, iade koşullarını ve hakediş ile ilişkisini detaylı olarak inceliyoruz.

Teminat Mektubu Nedir?

Teminat mektubu, bir bankanın müşterisi (yüklenici) adına lehtar (idare) tarafından belirli bir tutara kadar ödeme yapacağını taahhüt ettiği yazılı güvence belgesidir. Kamu ihalelerinde teminat mektubu, yüklenicinin sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde idarenin zarara uğramamasını güvence altına alır.

Teminat olarak kabul edilen değerler:

• Tedavüldeki Türk parası (nakit)
• Bankalar tarafından verilen teminat mektupları
• Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS)
• Bu senetler yerine düzenlenen belgeler

Teminat Mektubu Türleri ve Oranları

1. Geçici Teminat

İhaleye katılım sırasında istekliler tarafından sunulan teminattır.

Özellik	Detay
Oran	Teklif bedelinin en az %3'ü
Ne zaman verilir	Teklif zarfı ile birlikte
Amaç	İsteklinin ihale sürecini ciddiye aldığının güvencesi
Geçerlilik süresi	Teklif geçerlilik süresinden en az 30 gün fazla
İade	İhale sonuçlandıktan sonra kazanamayan isteklilere iade edilir

Geçici teminatın gelir kaydedilmesi: İhale üzerinde kalan isteklinin sözleşme imzalamaması veya kesin teminatı yatırmaması halinde geçici teminat gelir kaydedilir.

2. Kesin Teminat

Sözleşme imzalanmadan önce ihale üzerinde kalan yüklenici tarafından verilen teminattır.

Özellik	Detay
Oran	İhale bedelinin %6'sı
Ne zaman verilir	Sözleşme imzalanmadan önce
Amaç	Yüklenicinin sözleşme yükümlülüklerini yerine getireceğinin güvencesi
Geçerlilik süresi	Süresiz (kesin kabule kadar)
İade	Kesin kabul sonrasında iade edilir

Önemli: Kesin teminat mektubu "süresiz" olarak düzenlenir. Süreli teminat mektubu kabul edilmez.

3. Ek Kesin Teminat

İş artışı durumunda, artış tutarının %6'sı oranında alınan ek teminattır.

• İş artışı onaylanması halinde, artış tutarının %6'sı kadar ek kesin teminat alınır
• Ek teminat da süresiz olarak düzenlenir
• Ek teminatın iadesi kesin kabul sonrasında yapılır

Teminat Kesintisi ve Hakediş İlişkisi

Her hakediş ödemesinden yapılan kesintiler ile teminat arasında doğrudan bir ilişki vardır:

Geçici Kabul Kesintisi (Teminat Kesintisi)

Her hakedişten yapılan geçici kabul kesintisi, teminatın bir tür nakdi karşılığıdır:

Sözleşme Türü	Geçici Kabul Kesintisi Oranı	Teminat Eşdeğeri
Anahtar Teslim Götürü Bedel (ATGB)	%3	Nakdi teminat niteliğinde
Teklif Birim Fiyatlı (TBF)	%5	Nakdi teminat niteliğinde

• Her hakediş tutarından yukarıdaki oranlarda kesinti yapılır
• Biriken kesinti tutarı, idare nezdinde nakdi teminat olarak tutulur
• Yüklenici dilerse nakit kesinti yerine teminat mektubu verebilir (bu durumda kesinti yapılmaz)
• Geçici kabul yapıldıktan sonra kesinti tutarının yarısı iade edilir
• Kalan yarısı kesin kabul sonrası iade edilir

Hakediş Hesaplamasında Teminat Kesintisi Örneği

TBF sözleşmeli bir işte 3. hakediş hesaplaması:

Brüt Hakediş Tutarı: ₺2.000.000
Geçici Kabul Kesintisi (%5): -₺100.000
Stopaj (%5): -₺100.000
Damga Vergisi (‰9,48): -₺18.960
SGK Kesintisi (%5): -₺100.000
KDV (%20): +₺400.000
KDV Tevkifatı (4/10): -₺160.000
Net Ödeme: ₺1.921.040

Bu örnekte ₺100.000'lik geçici kabul kesintisi, idare nezdinde nakdi teminat olarak birikir. Üç hakedişte toplam ₺300.000 geçici kabul kesintisi birikmiş olur.

Teminat Mektubu İadesi

Geçici Teminat İadesi

• Kazanamayan istekliler: İhale kararının kesinleşmesinden sonra iade edilir
• İkinci en avantajlı teklif sahibi: Sözleşme imzalandıktan sonra iade edilir
• İhale üzerinde kalan istekli: Kesin teminat verip sözleşme imzaladıktan sonra iade edilir

Kesin Teminat İadesi

Kesin teminatın iadesi aşamalı olarak yapılır:

1. Geçici kabul sonrası: Kesin teminatın yarısı iade edilir (SGK ilişiksiz belgesi alındıktan sonra)
2. Kesin kabul sonrası: Kesin teminatın kalan yarısı iade edilir

İade koşulları:

• SGK ilişiksiz belgesi alınmış olmalı
• Vergi borcu bulunmamalı
• İdareye herhangi bir borcu olmamalı
• Geçici kabul veya kesin kabul tutanağı onaylanmış olmalı

Geçici Kabul Kesintisi İadesi

• Geçici kabul sonrası: Biriken kesinti tutarının yarısı iade edilir
• Kesin kabul sonrası: Kalan yarısı iade edilir
• Eksik ve kusurlu işler varsa bu işlerin bedelinin %200'ü tutarında kesinti tutulur

Teminat Mektubu Maliyeti

Banka teminat mektubu almak yüklenici için bir maliyet oluşturur. Bu maliyet çeşitli faktörlere göre değişir:

Maliyet Kalemleri

• Komisyon oranı: Yıllık teminat tutarının yaklaşık %1-3'ü (bankanın risk değerlendirmesine göre değişir)
• Blokaj (teminat karşılığı): Bankanın teminat mektubunun belirli bir oranını nakit veya mevduat olarak bloke etmesi
• BSMV (Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi): Komisyon tutarı üzerinden %15
• Dosya masrafı: Bankanın aldığı sabit ücretler

Maliyet Hesaplama Örneği

₺10.000.000 tutarında, 2 yıllık kesin teminat mektubu:

Teminat tutarı: ₺10.000.000
Yıllık komisyon oranı: %2
Yıllık komisyon: ₺200.000
2 yıllık komisyon: ₺400.000
BSMV (%15): ₺60.000
Toplam maliyet (2 yıl): ₺460.000

Bu maliyet, yüklenicinin teklif fiyatını belirlerken göz önünde bulundurması gereken önemli bir kalemdir.

Süresiz Teminat Mektubu

Kamu ihalelerinde kesin teminat mektuplarının süresiz (vadesiz) olarak düzenlenmesi zorunludur.

• Süreli teminat mektubu kabul edilmez
• Süresiz teminat mektubu, idarenin talebi üzerine banka tarafından ödenir
• Teminat mektubunun iadesi ancak idarenin yazılı talebi ile yapılır
• Yüklenicinin bankaya başvurarak teminat mektubunu iptal ettirmesi mümkün değildir

Nakdi Teminat

Yüklenici, teminat mektubu yerine nakdi teminat da verebilir:

• Nakit teminat, idarenin banka hesabına yatırılır
• Teminat mektubuna göre maliyet avantajı olabilir (komisyon ve BSMV tasarrufu)
• Ancak nakit paranın bağlanması yüklenicinin nakit akışını olumsuz etkiler
• Nakdi teminat için faiz işlemez (devlet hesabında değerlendirilir)

Teminatın Gelir Kaydedilmesi

Teminatın idare tarafından gelir kaydedildiği (hazineye aktarıldığı) durumlar:

• Geçici teminat: İhale üzerinde kalan isteklinin sözleşme imzalamaması
• Kesin teminat: Yüklenicinin sözleşme yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etmesi
• Sözleşme feshi: Yüklenicinin kusurundan kaynaklanan fesih halinde kesin teminat ve ek teminat gelir kaydedilir
• Yasak fiil ve davranışlar: İhale sürecinde veya sözleşme döneminde yasak fiillerin tespiti

Uyarı: Mücbir sebeplerden kaynaklanan fesih halinde teminat gelir kaydedilmez, iade edilir.

Teminat ile İlgili Pratik Bilgiler

Teminat Mektubu Artırma/Değiştirme

• Sözleşme bedelinin artması halinde (iş artışı vb.) ek teminat verilmesi zorunludur
• Yüklenici, bir bankadan aldığı teminat mektubunu başka bir bankanın teminat mektubuyla değiştirebilir
• Teminat türü de değiştirilebilir (nakit yerine teminat mektubu veya tersi)

Teminat ve SGK İlişkisi

• Kesin teminat iadesi için SGK ilişiksiz belgesi şarttır
• SGK'ya olan borçlar ödenmeden teminat iade edilmez
• SGK ilişiksiz belgesi, işin bitiminden sonra SGK'ya başvurularak alınır
• SGK ilişiksiz belgesi alınması genellikle 1-3 ay sürer

Sıkça Sorulan Sorular

Teminat mektubu yerine ne verilebilir?

Nakit (Türk Lirası), Hazine tahvili ve bonosu veya bunların yerine düzenlenen belgeler teminat olarak kabul edilir.

Teminat mektubu ne zaman iade alınır?

Kesin teminat, kesin kabul sonrasında SGK ilişiksiz belgesi sunulması ile iade edilir. Geçici teminat ise sözleşme imzalandıktan sonra iade edilir.

Teminat mektubu maliyetini kim karşılar?

Teminat mektubu maliyetini yüklenici karşılar. Bu maliyet, yüklenicinin teklif fiyatına dahil edilmelidir.

Teminat mektubu paraya çevrilebilir mi?

Evet, idare gerekli koşulların oluşması halinde teminat mektubunu bankaya ibraz ederek nakde çevirebilir. Bu işlem "teminatın gelir kaydedilmesi" olarak adlandırılır.

Teminat kesintisi yerine teminat mektubu verilebilir mi?

Evet, yüklenici hakedişten yapılan geçici kabul kesintisi yerine aynı tutarda teminat mektubu vererek kesintinin yapılmamasını sağlayabilir. Bu, yüklenicinin nakit akışını iyileştirir.

Kaynaklar

• 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu - Madde 33-35 (Teminat Hükümleri)
• 4735 Sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu - Madde 12-13 (Kesin Teminat)
• Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) - Madde 45-48
• Kamu İhale Genel Tebliği - Teminat ile İlgili Hükümler
• Türkiye Bankalar Birliği - Teminat Mektubu Standart Formları