Ataşman Nedir? Türleri, Hazırlama Kuralları ve Örnek Uygulamalar [2026]

Ataşman, yapım işlerinde projeye ek olarak yapılan veya ileride görünmeyecek şekilde kapanacak imalatların şekil, boyut ve miktar bilgilerini belgeleyen teknik kayıttır. Toprak altında kalan temeller, sökülen kalıplar veya proje dışı yaptırılan işler — tüm bu imalatların resmi kaydı ataşman defteri aracılığıyla tutulur. Ataşmanlar, hakediş hazırlama sürecinin temel yapı taşlarından biridir ve doğru düzenlenmemesi hem ödeme kayıplarına hem de hukuki sorunlara yol açar.

Bu rehberde ataşmanın tanımını, türlerini, düzenleme kurallarını ve hazırlama sürecini adım adım ele alıyoruz.

Ataşman Nedir?

Ataşman kelimesi Fransızca "attachement" (ek, ilişik) sözcüğünden gelir. İnşaat sektöründe ataşman, esas projede yer almayan veya uygulama sırasında ortaya çıkan imalatların ölçü, çizim ve hesap kayıtlarını ifade eder.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi'ne (YİGŞ) göre ataşman defterine kaydedilmesi gereken işler:

• Toprak altında kalacak yapı elemanları (temel, altyapı, drenaj hatları)
• Sökülüp atılacak geçici imalatlar (kalıp, iskele, iksa sistemleri)
• Proje revizyonu sonucu ortaya çıkan ek işler
• Projesinde bulunmayan ancak idarenin talimatıyla yaptırılan işler
• Ölçü ve tartı ile tespit edilmesi gereken imalatlar

Ataşman Neden Gereklidir?

Ataşmanın gerekliliği hem teknik hem hukuki bir zorunluluktan kaynaklanır:

Boyut	Açıklama
Hakediş hesabı	Ataşman verileri, metraj hesaplarına doğrudan girdi sağlar. Ataşmansız imalatlar hakediş raporuna dahil edilemez.
Hukuki belge	Ataşman defteri, uyuşmazlıklarda mahkeme tarafından kabul edilen resmi bir kanıt niteliğindedir.
İş artışı kontrolü	İş artışı ve iş eksilişi hesaplamalarında ataşman kayıtları referans belgedir.
Kesin hakediş	Kesin hakediş hazırlanırken tüm ataşman kayıtları nihai hesaba dahil edilir.
Denetim	Sayıştay ve iç denetim birimlerinin yapım işlerini incelerken başvurduğu birincil belgelerden biridir.

Ataşman Türleri

Ataşmanlar, belgelenen imalatın niteliğine göre farklı türlere ayrılır:

Ataşman Türü	Açıklama	Örnek
Röleve ataşmanı	Doğal zemin, temel tabanı, kazı tabanı gibi kot ölçümlerinin kaydı	Temel kazısı öncesi ve sonrası kot ölçümleri, plankote tespitleri
Kazı ataşmanı	Kazı ve dolgu işlerinin hacim ve boyut ölçümlerinin kaydı	Kanalizasyon hendek kazısı kesit ve boyutları
İmalat ataşmanı	Toprak altında kalacak veya kapanacak yapı elemanlarının kayıtları	Betonarme temel boyutları, su yalıtım alanları
Söküm ataşmanı	Geçici olarak yapılıp sonra sökülen elemanların kayıtları	Kalıp alanları, iksa ölçüleri, geçici iskele boyutları
Tartı ve sayım ataşmanı	Ağırlık veya adet bazlı tespit gerektiren malzemelerin kaydı	Demir donatı tartı fişleri, prefabrik eleman sayımı

Ataşman Defteri: Düzenleme Kuralları

Ataşman defteri, YİGŞ hükümlerine göre kontrol mühendisi tarafından üç nüsha olarak düzenlenir. Defterin bağlayıcı hukuki değeri vardır ve düzenleme kuralları kesin çizgilerle belirlenmiştir.

Kayıt Kuralları

• Defterde mürekkep veya sabit kalem kullanılır — kurşun kalem kabul edilmez.
• Yazı, rakam, çizim ve krokiler özenli, açık ve eksiksiz olmalıdır.
• Kazıntı ve silinti kesinlikle yasaktır. Hata yapıldığında ilk yazı okunacak şekilde kırmızı mürekkeple üzeri çizilir, doğrusu yazılır ve aynı renkli mürekkeple imzalanır.
• Her kayıt günü gününe tutulmalıdır. Geriye dönük toplu kayıt hukuki değer taşımaz.
• Krokiler ve kesitler ölçekli çizilmeli, röper noktalarına bağlanmalıdır.

İmza ve Sorumluluk

İmza Atan	Sorumluluk
Kontrol mühendisi	Defterin düzenlenmesi, ölçümlerin doğruluğu ve defterin muhafazası. Defter kaybolursa sorumluluk kontrol mühendisine aittir.
Yüklenici veya vekili	Kayıtları inceleyip imzalamak — imza ile içeriklerin doğruluğunu kabul etmiş sayılır.

Ataşman Nasıl Hazırlanır? Adım Adım Süreç

Ataşman hazırlama süreci, sahada ölçüm ile başlar ve hakediş raporuna dahil edilmesiyle sona erer:

1. Sahada Ölçüm

İmalat tamamlandığında veya kapanmadan önce, kontrol mühendisi ve yüklenici temsilcisi birlikte sahaya gider. Ölçümler sabit röper noktalarına bağlı olarak alınır. Boyutlar (uzunluk, genişlik, derinlik, kot farkı) kaydedilir.

2. Kroki ve Çizim

Ölçülen imalatın krokisi ölçekli olarak çizilir. Alan şekline göre kare, dikdörtgen, üçgen veya yamuk gibi geometrik formlar kullanılır. Her şekil numaralandırılarak metraj sayfasıyla çapraz referans sağlanır.

3. Hesaplama

Çizimler üzerinden alan, hacim veya ağırlık hesaplamaları yapılır. Bu hesaplar ataşman defterine açık şekilde işlenir.

4. Karşılıklı İmza

Kontrol mühendisi ve yüklenici temsilcisi defterdeki kaydı karşılıklı imzalar. İmzalar ölçüm yapıldığı gün atılmalıdır.

5. Metraj Sayfasına Aktarım

Ataşman defterindeki hesap sonuçları metraj sayfasına aktarılır. Metraj sayfasında ataşman verileri, projedeki diğer imalat miktarlarıyla birleştirilir.

6. Yeşil Deftere ve Hakedişe Yansıma

Metraj sonuçları yeşil deftere aktarılır ve nihai imalat miktarları olarak kaydedilir. Yeşil defterdeki veriler ise hakediş raporuna doğrudan yansır.

Ataşman ve Yeşil Defter İlişkisi

Ataşman ile yeşil defter birbirini tamamlayan belgelerdir. Hakediş hazırlama sürecindeki doküman akışı şu sırayı izler:

Sıra	Belge	İçerik
1	Ataşman Defteri	Sahada yapılan ölçümler, krokiler ve hesaplar
2	Metraj Sayfası	Ataşman verilerinden hesaplanan imalat miktarları
3	Yeşil Defter	İş kalemlerinin toplam imalat miktarları ve birim fiyatları
4	Hakediş Raporu	Yeşil defterdeki verilerin parasal karşılığı ve kesintiler

Ataşman defterindeki bir hata, zincirleme olarak metraj, yeşil defter ve hakediş tutarlarını etkiler. Ataşman aşamasındaki doğruluk, tüm sürecin sağlığını belirler.

Ataşman ile Metraj Arasındaki Fark

Ataşman ve metraj kavramları sıklıkla karıştırılır. İkisi arasındaki temel farklar:

Kriter	Ataşman	Metraj
Tanım	Sahada yapılan ölçüm ve çizimlerin günlük kaydı	İmalat miktarlarının matematiksel hesaplanması
Nerede yapılır?	Şantiyede, imalat yerinde	Ofiste, ataşman ve proje verilerinden
Kim yapar?	Kontrol mühendisi + yüklenici birlikte	Teknik ofis personeli
Hukuki değeri	İmzalı resmi belge — mahkemede birincil kanıt	Hesaplama belgesi — ataşmana dayanır
İlişki	Metrajın ham verisi, kaynağı	Ataşmanın sayısal çıktısı

Ataşman Hazırlarken Sık Yapılan Hatalar

Sahada en çok karşılaşılan ataşman hataları ve sonuçları:

• Geriye dönük kayıt tutma: İmalat kapandıktan günler sonra ataşman düzenlemek, ölçüm doğruluğunu tehlikeye atar ve idarece reddedilebilir.
• Tek taraflı düzenleme: Yalnızca kontrol mühendisi veya yalnızca yüklenici tarafından imzalanan ataşmanlar geçersiz sayılabilir.
• Kurşun kalem kullanımı: YİGŞ mürekkep veya sabit kalem zorunluluğu getirir. Kurşun kalemle tutulan kayıtlar resmi belge niteliği taşımaz.
• Silinti ve kazıntı: Hatalı kayıtlarda silgi veya düzeltme sıvısı kullanmak defterin hukuki geçerliliğini zedeler.
• Numaralandırma eksikliği: Ataşman çizimlerindeki şekillerin numaralandırılmaması, metraj sayfasıyla eşleştirmeyi zorlaştırır.
• Röper noktasına bağlanmama: Ölçümlerin sabit bir referans noktasına bağlanmaması, sonradan doğrulama yapılmasını engeller.
• Ölçeksiz çizim: Krokinin ölçeksiz çizilmesi, boyut bilgilerinin güvenilirliğini azaltır ve hesap hatalarına davetiye çıkarır.

Hakediş hazırlamada sık yapılan diğer hatalar için ilgili rehberimize göz atabilirsiniz.

Özet

Ataşman, yapım işlerinde gözle kontrol edilemeyecek imalatların resmi kaydıdır. Doğru düzenlenmiş bir ataşman defteri; hakediş sürecinin sağlıklı ilerlemesini, iş artışı/eksilişi hesaplamalarının doğru yapılmasını ve olası uyuşmazlıklarda yüklenicinin hakkını korumasını sağlar. Ataşmanın günü gününe, mürekkep kalemle, karşılıklı imzayla tutulması temel kuraldır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ataşman defterini kim düzenler?

Ataşman defteri, YİGŞ hükümlerine göre kontrol mühendisi tarafından üç nüsha olarak düzenlenir. Yüklenici veya yetkili vekili kayıtları inceleyip karşılıklı olarak imzalar.

Ataşman ile yeşil defter arasındaki fark nedir?

Ataşman, sahada yapılan ölçüm ve çizimlerin günlük kaydını içerir. Yeşil defter ise ataşman verilerinden hesaplanan metraj sonuçlarını ve iş kalemlerinin toplam miktarlarını barındırır. Ataşman, yeşil deftere girdi sağlayan kaynak belgedir.

Ataşman defterinde düzeltme nasıl yapılır?

Yanlış yazılan rakam veya metin, okunacak şekilde kırmızı mürekkeple üzeri çizilerek düzeltilir. Doğrusu yanına yazılır ve aynı renkli mürekkeple tarih atılarak imzalanır. Silgi, düzeltme sıvısı veya kazıntı kesinlikle yasaktır.

Ataşman tutulmayan imalat için hakediş alınabilir mi?

Pratikte son derece zordur. Ataşman kaydı olmayan bir imalatın miktarını ispat etmek yükleniciye düşer. İdare, belgesiz imalatları hakediş raporundan çıkarma hakkına sahiptir. Uyuşmazlık durumunda mahkeme, ataşman defterini birincil kanıt olarak değerlendirir.

Yüklenici ataşman defterini imzalamak zorunda mıdır?

Evet. YİGŞ'ye göre yüklenici, taahhüdüne ilişkin düzenlenen tüm hesap cetvelleri, röleve ve ataşman defterlerini imzalamakla yükümlüdür. İtirazı varsa itirazı kayıtla imzalayıp 10 gün içinde yazılı olarak itirazlarını bildirmelidir. Aksi takdirde kayıtları kabul etmiş sayılır.

Dijital ortamda ataşman tutulabilir mi?

Mevcut mevzuat ataşman defterinin fiziksel olarak tutulmasını esas alır. Ancak idareler artan dijitalleşmeyle birlikte elektronik kayıt sistemlerine geçiş sürecindedir. Fiziksel defterin yanında dijital yedek tutmak, hem güvenlik hem pratiklik açısından tavsiye edilir.

Kaynaklar

• Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) — İlgili maddeler (Ataşman ve röleve defterleri)
• 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu
• 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu
• Bayındırlık İşleri Kontrol Yönetmeliği