İhzarat Nedir? Hakedişte Ödeme Şartları ve Mahsup [2026]

İhzarat, yüklenicinin nakit dengesini en çok değiştiren hakediş kalemidir. Demir, çimento, boru veya kablo gibi malzemeler imalattan aylar önce satın alınır; bedeli ise imalat bittiğinde ödenir. İhzarat bu boşluğu kapatır: malzeme henüz yerine konmadan, şantiyeye getirilmiş olması karşılığında hakedişe girer.

Ancak bu kalem, Sayıştay denetiminde en çok kamu zararı tespiti çıkan başlıklardan biridir. Şartlarından biri eksikse ödenen bedel geri istenir. Bu rehber ihzaratın mevzuattaki dört şartını, hakediş tablosundaki mahsup mekaniğini ve vergisel sonuçlarını sayısal örnekle çıkarıyor.

İhzarat Nedir?

İhzarat, bir iş kaleminin imalatında kullanılacak malzemenin, imalat yapılmadan önce temin edilip işyerine getirilmesi ve stoklanmasıdır. Kelime "hazırlama" anlamındaki ihzar kökünden gelir.

Hakediş açısından ihzaratın tanımlayıcı özelliği şudur: ortada henüz bir imalat yoktur, yalnızca malzeme vardır. Yüklenici demiri şantiyeye indirmiştir ama donatı henüz bağlanmamıştır. Mevzuat bu ara duruma, belirli şartlarla, ödeme hakkı tanır.

İhzarat bedeli malzemenin işbaşına getirilmiş bedelidir; işçilik, kalıp, montaj gibi imalat bileşenlerini içermez. Bu nedenle ihzarat fiyatı, aynı kalemin sözleşme birim fiyatından daima düşüktür. Aradaki fark, malzeme yerine konduğunda imalat bedeli olarak ödenir.

İhzarat Bedeli Hangi Şartlarda Ödenir?

Dayanak iki metinde birleşir: Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 39 uncu maddesi ödemenin usulünü, Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar'ın 8 inci maddesi ise hangi işlerde ihzarat ödenebileceğini belirler.

Şart	Dayanak	Karşılanmazsa
Sözleşme birim fiyat esaslı olacak (karma sözleşmede yalnız birim fiyatlı kısım)	Fiyat Farkı Esasları md. 8/1	Ödeme yapılamaz
Malzemenin listesi ve fiyatı ihale dokümanında gösterilmiş olacak	Fiyat Farkı Esasları md. 8/1; YİGŞ md. 39/4-c-1	Ödeme yapılamaz
Malzeme işin bünyesine girecek veya yardımcı olarak kullanılacak nitelikte olacak	YİGŞ md. 39/4-c-1	Hakediş raporuna geçirilemez
Miktar onaylı iş programında öngörüleni aşmayacak	YİGŞ md. 17/2	Fazlasının bedeli hakedişe konulmaz
Malzeme işbaşına getirilmiş olacak	YİGŞ md. 39/4-c-1	Sözleşmede aksi yoksa bedel ödenmez

Madde numarası karışıklığı: İnternetteki birçok kaynak ihzarat hükmünü "Fiyat Farkı Esasları md. 9" diye anar. Bu, 31/12/2002 tarihli mülga Esaslar'ın madde numarasıdır. Yürürlükteki metin 2013/5217 sayılı Karar ile kabul edilen Esaslar'dır ve ihzarat hükmü burada 8 inci maddededir. Hükmün içeriği büyük ölçüde aynıdır; farklı olan yalnızca madde numarasıdır.

Beş şartın tamamı aynı anda aranır. Özellikle iki tanesi uygulamada gözden kaçar: iş programı henüz onaylanmamışsa ihzarat bedeli ödenemez, ve programda gösterilenden fazla ihzarat yapmak idarenin iznine bağlıdır.

Anahtar teslimi götürü bedel işlerde ihzarat ödenir mi?

Hayır. Fiyat Farkı Esasları'nın 8 inci maddesi ihzarat ödemesini yalnızca birim fiyat sözleşmelerle ve karma sözleşmenin birim fiyatlı kısmıyla sınırlar. Anahtar teslimi götürü bedel işlerde ödeme, ilerleme yüzdeleri (pursantaj) üzerinden yapılır; malzemenin şantiyeye gelmiş olması pursantajı ilerletmez.

Sayıştay kararlarında, götürü bedel işlerde ihale dokümanında yer almayan alt kırımlar üretilerek yapılan erken ödemeler ihzarat veya avans niteliğinde sayılmış ve kamu zararı olarak tazmine bağlanmıştır. Sözleşme türleri arasındaki bu farkın ayrıntısı için ATGB, TBF ve karma sözleşme karşılaştırmasına bakabilirsiniz.

Kazıdan çıkan malzemeye ihzarat ödenir mi?

Ödenmez. Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 33 üncü maddesi, sözleşme ve eklerinde gösterilenler dışında kazılardan veya Devlete ait yapıların yıkılmasından çıkan malzemenin işte kullanılması halinde ihzarat bedeli ödenmeyeceğini açıkça yazar. Bu malzemenin çıkarılıp ayıklanması işçiliği ile kullanılmasından doğan giderler ise yeni fiyat tespiti (md. 22) yoluyla ödenir.

İhzarat Hakedişe Nasıl Girer?

Süreç imalat ölçümüyle aynı mantıkta işler, farkı ölçülen şeyin stok olmasıdır.

1. Ölçüm. İhzarat miktarı, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülür (YİGŞ md. 39/4-c-1). Tek taraflı beyan yeterli değildir.
2. Tespit tutanağı. Ölçülen miktar, cinsi, birimi ve stok yeriyle birlikte ihzarat tespit tutanağına bağlanır. İrsaliye ve fatura gibi malzemenin işyerine girdiğini kanıtlayan belgeler tutanağın eki olur.
3. İcmal. Tutanaktaki miktarlar ihzarat icmal cetveline işlenir. Cetvel kümülatiftir: her dönemde toplam ihzarat miktarı ve bundan imalata dönüşen kısım ayrı ayrı izlenir.
4. Hakediş raporu. İhzarat tutarı, imalat tutarının yanında ayrı bir satır olarak istihkaka eklenir. Metrajlar ve ölçüm kayıtları yeşil defter ve eklerinde gösterilir.

Bedeli ödenmiş ihzarat malzemesi, ancak yetkili makamın onayıyla şantiyeden çıkarılabilir (YİGŞ md. 39/4-c-3). Bu hüküm pratikte bir stok kısıtıdır: bedelini aldığınız demiri başka bir şantiyenize kaydıramazsınız.

İhzarat Mahsubu Nasıl Hesaplanır?

En çok yanlış anlaşılan nokta budur. İhzarat mahsubu, hakedişte ayrı bir "kesinti" satırı değildir. Hakediş raporları kümülatif düzenlendiği için mahsup kendiliğinden gerçekleşir: malzeme imalata dönüştükçe ihzarat icmalinden düşer, aynı miktar imalat icmaline geçer.

Birim fiyat sözleşmeyle yürütülen bir işte nervürlü inşaat demiri örneği üzerinden ilerleyelim. İhale dokümanındaki ihzarat fiyatı ton başına 30.000 TL, imalat kalemi (donatı yerine konması) dahil sözleşme birim fiyatı ton başına 45.000 TL olsun.

Kalem	1. Hakediş	2. Hakediş
Kümülatif imalat tutarı	800.000 TL	1.925.000 TL
Şantiyedeki ihzarat (ton)	40	15
Kümülatif ihzarat tutarı	1.200.000 TL	450.000 TL
Kümülatif istihkak	2.000.000 TL	2.375.000 TL
Önceki hakediş tutarı	0 TL	2.000.000 TL
Dönem istihkakı (KDV hariç)	2.000.000 TL	375.000 TL

İkinci dönemde 25 ton demir imalata girmiştir. Bu 25 tonun ihzarat karşılığı olan 750.000 TL ihzarat icmalinden çıkmış, karşılığında 25 × 45.000 = 1.125.000 TL imalat icmaline eklenmiştir. Dönem istihkakı 375.000 TL ile sınırlı kalır; çünkü malzemenin 750.000 TL'lik kısmı zaten birinci hakedişte ödenmiştir.

Buradan çıkan üç sonuç yüklenici açısından belirleyicidir:

• İhzarat ek gelir değildir. Toplam sözleşme geliri değişmez; yalnızca tahsilat öne çekilir.
• Aynı malzeme iki kez ödenmez. Kümülatif yapı, çift ödemeyi matematiksel olarak imkânsız kılar.
• Mahsup dönemi nakit açısından zayıf geçer. Yoğun imalat yapılan ayda istihkak düşük görünebilir. Nakit akışı planlaması bu dönemi hesaba katmalıdır.

İhzaratın Vergi ve Kesintilere Etkisi

İhzarat bedeli, hakedişte imalat tutarıyla aynı istihkak sütununda yer alır. Dolayısıyla KDV hariç brüt istihkak şu üç kalemin toplamıdır:

Brüt istihkak = İmalat + İhzarat + Fiyat farkı

Kesintiler bu brüt tutar üzerinden hesaplanır:

Kesinti	Oran	İhzarat dahil mi?
Katma değer vergisi	%20	Evet, matraha girer
KDV tevkifatı	4/10	Evet — kullanılan mallara ait tutarlar hizmet bedelinden düşülmez
Damga vergisi	binde 9,48	Evet, KDV hariç istihkak üzerinden
Gelir/kurumlar vergisi stopajı	%5 (yalnız yıllara sari işlerde)	Evet, istihkak ödemesi niteliğindedir

Yukarıdaki örnekte birinci hakedişin damga vergisi 2.000.000 × 9,48 / 1.000 = 18.960 TL olur; bu tutarın 11.376 TL'lik kısmı ihzarat bedelinden kaynaklanır. İkinci hakedişte damga vergisi yalnızca 375.000 TL üzerinden, yani 3.555 TL hesaplanır. Kümülatif yapı sayesinde aynı malzeme için damga vergisi ikinci kez doğmaz.

Oranların ayrıntısı ve matrah tartışmaları için damga vergisi rehberine ve KDV tevkifatı rehberine bakın. Tüm kesintilerin tek tabloda birleştiği örnek ise adım adım hakediş hesaplama yazısındadır.

İhzaratta Fiyat Farkı

Fiyat Farkı Esasları'nın 8 inci maddesi, şartlara uygun olarak ihzar edilen malzemeler için fiyat farkı hesaplanacağını belirtir. Kritik ayrıntı uygulama ayının belirlenmesindedir: birim fiyatlı işlerde ihzaratın yapıldığı ay uygulama ayı kabul edilir.

Bu kural yüklenici lehinedir. Malzeme, fiyatının yükseldiği ayda satın alınmışsa, fiyat farkı o ayın endeksiyle hesaplanır; imalatın aylar sonra yapılmış olması hesabı değiştirmez. Endeks ve formül ayrıntısı için fiyat farkı hesaplama rehberine bakabilirsiniz.

Sözleşmenin feshi halinde de ihzarat fiyatı sabittir: idare satın almayı uygun görürse, fiyat farkı ödenmesi kabul edilmiş olanlar dahil ihzarat, hakedişe girdiği tarihteki ihzarat fiyatları üzerinden alınır (YİGŞ md. 48/3).

İhzaratın Riskleri

• Koruma ve sigorta sorumluluğu. Yüklenici, işyerindeki ihzaratın korunmasından işe başlama tarihinden kesin kabule kadar sorumludur ve ihzaratı da kapsayan inşaat sigortası (bütün riskler) yaptırmak zorundadır (YİGŞ md. 9). Bedeli ödenmiş olması sorumluluğu idareye geçirmez.
• Sigorta bedelinin aşılması. Ödenen toplam hakediş tahakkuk tutarı poliçedeki sigorta bedelini aşarsa zeyilname ile bedel artırılmak zorundadır. Yoğun ihzarat, bu eşiği beklenenden erken getirir.
• Stok kısıtı. Bedeli ödenmiş malzeme, izinsiz şantiye dışına çıkarılamaz.
• İş programı fazlası. Programda gösterilenden fazla ihzaratın bedeli hakedişe konulmaz; erken ve toplu alım, ödenmeyen stok riski doğurur. Bu nedenle ihzarat planı, iş programıyla birlikte kurulmalıdır.
• Denetim riski. İş programına uygun olmayan veya yıl ihtiyacını aşan miktarlar için yapılan ödemeler, kamu kaynağının etkili ve verimli kullanılması ilkesine aykırılık gerekçesiyle Sayıştay tarafından kamu zararı sayılabilmektedir.

Sık Yapılan Altı Hata

1. İhzaratı ek gelir sanmak. Mahsup mekaniği unutulunca, imalat ayında istihkakın düşmesi "eksik ödeme" gibi algılanır.
2. İhale dokümanında olmayan malzemeye ihzarat istemek. Listede ve fiyat cetvelinde yer almayan malzemenin bedeli, işbaşına getirilmiş olsa dahi ödenemez.
3. İş programı onaylanmadan malzeme yığmak. Program onaylanmadan imalat ve ihzarat bedelleri ödenmez.
4. Tespit tutanağını sonraya bırakmak. Malzeme imalata girdikten sonra ihzarat ölçüsü tespit edilemez; ölçülemeyen ihzarat ödenemez.
5. Götürü bedel işte ihzarat beklemek. Ödeme pursantaja bağlıdır; şantiyedeki stok pursantajı ilerletmez.
6. Ödenmiş ihzaratı başka şantiyeye çekmek. Yetkili makamın onayı olmadan yapılan sevk, sözleşmeye aykırılık doğurur.

Sık Sorulan Sorular

İhzarat ne demek?

İmalatta kullanılacak malzemenin imalattan önce temin edilip işyerine getirilmesi ve stoklanmasıdır. Hakediş açısından ihzarat, henüz imalata dönüşmemiş ama işbaşına getirilmiş malzemedir.

İhzarat bedeli hakedişte nasıl gösterilir?

İmalat tutarının yanında ayrı bir istihkak satırı olarak yer alır. Miktarlar ihzarat tespit tutanağı ve icmal cetveliyle belgelenir, metrajlar yeşil defter ve eklerinde gösterilir.

İhzarat bedeli yüzde kaçtır?

Sabit bir yüzdesi yoktur. İhzarat fiyatı, ihale dokümanında malzeme bazında liste halinde gösterilen fiyattır ve malzemenin işbaşına getirilmiş bedelini karşılar; işçilik ve montaj bileşenlerini içermediği için sözleşme birim fiyatından düşüktür.

Anahtar teslimi götürü bedel işte ihzarat ödemesi yapılabilir mi?

Yapılamaz. Fiyat Farkı Esasları md. 8 ihzarat ödemesini birim fiyat sözleşmelerle ve karma sözleşmenin birim fiyatlı kısmıyla sınırlar. Götürü bedel işlerde ödeme ilerleme yüzdeleri üzerinden yapılır.

İhzarat mahsubu nasıl yapılır?

Ayrı bir kesinti satırıyla değil, kümülatif hakediş yapısıyla. Malzeme imalata dönüştükçe ihzarat icmalinden düşer ve karşılığı imalat icmaline eklenir; aradaki fark o dönemin istihkakı olarak ödenir.

İhzarat bedelinden damga vergisi kesilir mi?

Evet. Damga vergisi KDV hariç istihkak bedeli üzerinden binde 9,48 oranında hesaplanır ve ihzarat bu matraha dahildir. Malzeme imalata dönüştüğünde kümülatif yapı nedeniyle aynı tutar için ikinci kez damga vergisi doğmaz.

İhzarat için fiyat farkı ödenir mi?

Şartlara uygun ihzar edilen malzemeler için ödenir. Birim fiyatlı işlerde uygulama ayı, ihzaratın yapıldığı aydır; imalatın hangi ayda yapıldığı hesabı değiştirmez.

İş programında öngörülenden fazla ihzarat yapılırsa ne olur?

Fazla kısmın bedeli hakedişe konulmaz. Programda belirtilen miktarların üzerine çıkmak idarenin iznine bağlıdır; izinsiz yığılan stok, ödenmeden şantiyede kalır.

Bedeli ödenen ihzarat şantiyeden çıkarılabilir mi?

Yalnızca yetkili makamın onayıyla. Yapım İşleri Genel Şartnamesi bedeli ödenmiş ihzarat malzemesinin onaysız şekilde işyerinden çıkarılmasını yasaklar.

İlgili Rehberler

• Yeşil Defter Nedir? — ihzarat metrajlarının kayda geçtiği defter.
• İş Programı ve Hakediş İlişkisi — ihzarat miktarının üst sınırını belirleyen belge.
• Fiyat Farkı Hesaplama — ihzaratta uygulama ayı ve endeks seçimi.
• Hakedişte Damga Vergisi — binde 9,48'in matrahı ve istisnaları.
• Teklif Birim Fiyat Hakediş Örneği — kümülatif hakediş tablosunun tam yapısı.
• Sözleşme Feshi ve Tasfiye — ihzaratın idarece satın alınması.

Bu rehber 9 Ağustos 2026 tarihli mevzuat metinlerine göre hazırlanmıştır. Fiyat farkı esaslarında ve vergi oranlarında yapılacak değişiklikler hesaplamayı etkiler; sözleşmenize özgü hükümleri her zaman ihale dokümanınızdan doğrulayın.